Son gözden geçirme:
Marka Hakkına Tecavüz (SMK m.29): Tecavüz Sayılan Fiiller, Savunmalar; Tespit, Men, Ref ve Tazminat Davaları
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Marka sahibinin izni olmadan markanın SMK m.7’de sayılan biçimlerde kullanılması (aynı işaretin ya da karıştırılma ihtimali doğuran benzer bir işaretin kullanılması gibi), markanın taklit edilmesi, taklit olduğu bilinen veya bilinmesi gereken ürünlerin satılması, dağıtılması ya da ithal edilmesi ve lisans haklarının izinsiz genişletilmesi marka hakkına tecavüz sayılır (SMK m.29). Hak sahibi tecavüzün tespitini, önlenmesini, durdurulmasını ve kaldırılmasını, maddi ve manevi zararının tazminini, ürünlere el konulmasını ve kesinleşen kararın ilanını isteyebilir (SMK m.149). Davalı, önceki tarihli hak sahibinin açtığı tecavüz davasında kendi sonraki tarihli tescilini savunma olarak ileri süremez (SMK m.155); buna karşılık kullanmama def’i ile sessiz kalma yoluyla hak kaybı ileri sürülebilir. Davalara fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi, kurulmadığı yerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (SMK m.156/1); iktibas veya iltibas yoluyla tecavüz ayrıca şikâyete bağlı bir suçtur (SMK m.30).
Marka hakkına tecavüz: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na göre marka hakkının kapsamı (SMK m.7), tecavüz sayılan fiiller (SMK m.29), karıştırılma ihtimali ve markasal kullanım, ticaret unvanı ve internette kullanım, sonraki tarihli tescilin savunma olamaması (SMK m.155), kullanmama def’i, sessiz kalma ile hak kaybı (SMK m.25/6, TMK m.2), haksız rekabet ile ilişki, tespit, men, ref, el koyma ve hüküm ilanı (SMK m.149), maddi ve manevi tazminat ile yoksun kalınan kazancın hesabı (SMK m.150-151), görevli ve yetkili mahkeme, arabuluculuk, zamanaşımı, ihtiyati tedbir (SMK m.159), cezai sorumluluk (SMK m.30), ispat ve doğrulanmış Yargıtay kararları.
Marka hakkına tecavüz rehberi: marka hakkının kapsamı (SMK m.7), tecavüz sayılan fiiller (SMK m.29), karıştırılma ihtimali ve markasal kullanım, sonraki tarihli tescil (SMK m.155), kullanmama ve sessiz kalma savunmaları, haksız rekabet, tespit, men, ref ve tazminat talepleri (SMK m.149-151), görevli mahkeme, ihtiyati tedbir, cezai sorumluluk ve doğrulanmış Yargıtay kararları.
Marka Hakkı ve Kapsamı (SMK m.7)
Marka, bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmeye yarayan ve sicilde gösterilebilen her türlü işarettir (SMK m.4). 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nda (SMK) koruma tescil yoluyla elde edilir (SMK m.7/1) ve üç alanı kapsar: aynı işaretin aynı mal veya hizmette kullanılması, karıştırılma ihtimali doğuran benzer kullanımlar ve tanınmış markanın itibarını sömüren ya da zedeleyen kullanımlar.
“(2) Marka tescilinden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir. Marka sahibinin, izinsiz olarak yapılması hâlinde, aşağıda belirtilen fiillerin önlenmesini talep etme hakkı vardır: a) Tescilli marka ile aynı olan herhangi bir işaretin, tescil kapsamına giren mal veya hizmetlerde kullanılması. b) Tescilli marka ile aynı veya benzer olan ve tescilli markanın kapsadığı mal veya hizmetlerle aynı veya benzer mal veya hizmetleri kapsayan ve bu nedenle halk tarafından tescilli marka ile ilişkilendirilme ihtimali de dâhil karıştırılma ihtimali bulunan herhangi bir işaretin kullanılması. c) Aynı, benzer veya farklı mal veya hizmetlerde olmasına bakılmaksızın, tescilli marka ile aynı veya benzer olan ve Türkiye’de ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle markanın itibarından haksız bir yarar elde edecek veya itibarına zarar verecek veya ayırt edici karakterini zedeleyecek nitelikteki herhangi bir işaretin haklı bir sebep olmaksızın kullanılması. (3) Aşağıda belirtilen durumlar, işaretin ticaret alanında kullanılması hâlinde, ikinci fıkra hükmü uyarınca yasaklanabilir: a) İşaretin, mal veya ambalajı üzerine konulması. … ç) İşaretin, teşebbüsün iş evrakı ve reklamlarında kullanılması. d) İşareti kullanan kişinin, işaretin kullanımına ilişkin hakkı veya meşru bağlantısı olmaması şartıyla işaretin aynı veya benzerinin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod, anahtar sözcük ya da benzeri biçimlerde kullanılması. e) İşaretin ticaret unvanı ya da işletme adı olarak kullanılması. f) İşaretin hukuka uygun olmayan şekilde karşılaştırmalı reklamlarda kullanılması.”
Haklar üçüncü kişilere karşı tescilin yayım tarihinden itibaren hüküm ifade eder; başvurunun Bültende yayımından sonraki fiiller için tazminat davası açılabilir, ancak mahkeme tescilin yayımından önce karar veremez (SMK m.7/4). Dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde gerçek kişilerin kendi ad veya adresini, mal veya hizmetin niteliklerine ilişkin açıklamaları ve özellikle aksesuar, yedek parça veya eşdeğer parçada gerekli olduğu hâllerde kullanım amacını belirtmesi engellenemez (SMK m.7/5).
Marka Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller (SMK m.29)
SMK m.29/1-a, SMK m.7’deki kullanım biçimlerini doğrudan tecavüz sayar; bu nedenle tecavüz iddiası çoğunlukla iki hüküm birlikte uygulanarak incelenir.
“(1) Aşağıdaki fiiller marka hakkına tecavüz sayılır: a) Marka sahibinin izni olmaksızın, markayı 7 nci maddede belirtilen biçimlerde kullanmak. b) Marka sahibinin izni olmaksızın, markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanmak suretiyle markayı taklit etmek. c) Markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanmak suretiyle markanın taklit edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde tecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak, başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak, ithal işlemine tabi tutmak, ihraç etmek, ticari amaçla elde bulundurmak veya bu ürüne dair sözleşme yapmak için öneride bulunmak. ç) Marka sahibi tarafından lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek. (2) 19 uncu maddenin ikinci fıkrası hükmü tecavüz davalarında def’i olarak ileri sürülebilir. Bu durumda kullanıma ilişkin beş yıllık sürenin belirlenmesinde dava tarihi esas alınır.”
Taklit ürünleri satan, dağıtan veya ithal edenler bakımından Kanun, taklidi bildiği veya bilmesi gerektiği hâli arar (SMK m.29/1-c). Sorumluluk fiilî kullanıcıyla sınırlı kalmayabilir: Sonraki tarihli markalarının kullanım hakkını başka bir firmaya devreden davalı hakkında, ürünleri dava dışı bir şirket üretse de kullanım davalının markalarına dayandığından ilk derece mahkemesince tecavüz kabul edilmiş, davanın kabulüne ilişkin bölge adliye mahkemesi kararı onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 2024/4566 E., 2025/2608 K.).
Hakkın tüketilmesi: Hak sahibince veya onun izniyle piyasaya sunulan ürünlerle ilgili sonraki fiiller hakkın kapsamı dışındadır; ancak marka sahibi bu ürünlerin değiştirilerek veya kötüleştirilerek ticari amaçla kullanılmasını önleyebilir (SMK m.152). Tecavüzlü ürünü kişisel ihtiyacı ölçüsünde bulunduran veya kullanan kişiye karşı dava açılamaz ve şikâyette bulunulamaz (SMK m.153/1).
Karıştırılma İhtimali, İltibas ve Markasal Kullanım
Uyuşmazlıkların çoğu SMK m.7/2-b kapsamındaki karıştırılma ihtimali (iltibas) üzerinde yoğunlaşır. Hukuk Genel Kurulu’na göre karıştırılma ihtimali hem tescil engeli hem tecavüz eylemidir; işaretlerin ve mal veya hizmetlerin aynı ya da benzer olmasını birlikte gerektirir. Ölçüt ortalama tüketicidir; tüketicinin iki işletme arasında ekonomik bağlantı bulunduğunu zannetmesi yeterlidir (Yargıtay HGK, 2024/376 E., 2025/798 K.).
Benzerlik, markalar bütün olarak karşılaştırılarak belirlenir; sessel, görsel ve işitsel benzerliğin karıştırma tehlikesi yarattığı bir olayda davanın reddini onaylayan bölge adliye mahkemesi kararı oy çokluğuyla bozulmuştur (Yargıtay 11. HD, 2024/2460 E., 2025/1301 K.). Zayıf esas unsurlu markalarda da yüksek benzerlik varsa ve eklenen kelime ayırt edicilik katmıyorsa yan ürün veya işletmeler arası bağlantı zannı doğabilir; ilk derece mahkemesinin bu gerekçeyle verdiği hükümsüzlük kararı ile internetteki ürün tanıtımına dayanan tecavüz tespitine yönelik istinaf başvurusunu esastan reddeden bölge adliye mahkemesi kararı onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 2025/27 E., 2025/4521 K.).
Markasal kullanım ortalama tüketicinin algısına göre belirlenir; işaretin mal veya hizmetle bağlantılı olarak ilan, katalog ve ticari belgelerde kullanılması da markasal etki doğurabilir (Yargıtay HGK, 2024/376 E., 2025/798 K.). Ticaret unvanı veya işletme adı olarak kullanım da yasaklanabilir (SMK m.7/3-e); belirleyici olan, unvana markasal değer atfedilmesidir (Yargıtay HGK, 2024/376 E., 2025/798 K.). Onanan bir Bölge Adliye Mahkemesi kararında tescilli unvanın ve ona uygun alan adının kullanılması hukuka uygun, unvanın çekirdek unsurunun büyük harf, farklı renk ve karakterle öne çıkarılarak iş evrakında ve internet sitesinde kullanılması ise tecavüz sayılmıştır (Yargıtay 11. HD, 2025/1561 E., 2025/5659 K.).
Davalının Savunmaları: Önceki Tarihli Hak, Kullanmama ve Sessiz Kalma
Sonraki tarihli tescil savunma olamaz (SMK m.155)
Davalının kendi tescilli markası, önceki tarihli hak sahibinin açtığı tecavüz davasında koruma sağlamaz:
“(1) Marka, patent veya tasarım hakkı sahibi, kendi hakkından daha önceki rüçhan veya başvuru tarihine sahip hak sahiplerinin açmış olduğu tecavüz davasında, sahip olduğu sınai mülkiyet hakkını savunma gerekçesi olarak ileri süremez.”
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu hüküm karşısında, kötüniyetle tescil ettirilmemiş olması şartıyla “tescilli markanın tescil süresince kullanılmış olması marka hakkına tecavüz teşkil etmez” şeklindeki önceki içtihadını sürdürme imkânı kalmadığını belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, 2021/2797 E., 2022/7133 K.). Önceki hak sahibi sonraki markanın hükümsüzlüğünü de isteyebilir (SMK m.25/1, SMK m.6/1); bu dava sicilde kayıtlı marka sahibine karşı açılır, Kurum taraf gösterilmez (SMK m.25/3).
Kullanmama def’i (SMK m.29/2)
Davalı, SMK m.19/2’deki kullanım ispatı kuralını def’i olarak ileri sürebilir; beş yıllık süre dava tarihine göre belirlenir (SMK m.29/2). Bu imkân dayanılan markanın en az beş yıldır tescilli olmasına bağlıdır; marka sahibi, markayı dayandığı mal veya hizmetlerde Türkiye’de ciddi biçimde kullandığını ya da kullanmamasının haklı sebeplerini ispatlamalıdır (SMK m.19/2). Ayırt edici karakteri değiştirmeyen kullanım ve izinli kullanım da kullanım sayılır (SMK m.9/2-3); haklı sebep olmaksızın beş yıl ciddi biçimde kullanılmayan marka talep üzerine Kurumca iptal de edilebilir (SMK m.9/1, SMK m.26/1-a).
Sessiz kalma yoluyla hak kaybı (SMK m.25/6, TMK m.2)
SMK sessiz kalmayı açıkça yalnız hükümsüzlük bakımından düzenler:
“(6) Marka sahibi, sonraki tarihli bir markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde bu duruma birbirini izleyen beş yıl boyunca sessiz kalmışsa, sonraki tarihli marka tescili kötüniyetli olmadıkça, markasını hükümsüzlük gerekçesi olarak ileri süremez.”
Tecavüz talepleri bakımından Yargıtay sessiz kalmayı TMK m.2’deki dürüstlük kuralına dayandırır. Hukuk Genel Kurulu’na göre önceki hak sahibi sonraki kullanımı bilerek kabul edilebilir bir süre sessiz kalmış, sonraki kullanıcı da iyiniyetli olmalıdır; mücbir sebep gibi haklı bir neden varsa hak kaybı doğmaz. 556 sayılı KHK dönemine ilişkin bu kararda, kanuni süre bulunmadığından sürenin somut olayın özelliklerine göre belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir; savunma def’i değil itiraz niteliğinde olduğundan dosyadan anlaşılıyorsa resen gözetilir (Yargıtay HGK, 2024/376 E., 2025/798 K.).
Koşulları davalı ispatlar: Vergi levhası, fatura ve tutanaklardaki unvan kullanımı markasal kullanım sayılmamış ve ispata yetmemiştir (Yargıtay HGK, 2024/376 E., 2025/798 K.); davacının davalı kullanımını bildiği veya bilmesi gerektiği tarih belirlenemeyince de sessiz kalma ispatlanmamış kabul edilmiştir (Yargıtay 11. HD, 2025/1561 E., 2025/5659 K.).
Haksız Rekabet ile İlişkisi
Mülga 6762 sayılı TTK döneminde marka hakkına tecavüz eylemleri haksız rekabet hükümleriyle de kümülatif olarak korunuyordu. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, yürürlükteki TTK m.55/1-a-4’te “ad, unvan ve marka” kavramlarına bilinçli olarak yer verilmediğini belirterek bu içtihadı sürdürme imkânı kalmadığını kabul etmiş ve tescilli markanın benzerinin tescil kapsamındaki mallarda kullanılmasını ayrıca haksız rekabet sayan kararı bozmuştur (Yargıtay 11. HD, 2019/5189 E., 2022/1852 K.). Bu yönde verilen bir Bölge Adliye Mahkemesi kararı da onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 2025/1561 E., 2025/5659 K.).
Hukuk Genel Kurulu ise 556 sayılı KHK döneminde açılmış bir davanın genel değerlendirmesinde, tecavüz fiilinin karıştırılmaya yol açtığı için aynı zamanda haksız rekabet teşkil ettiğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2024/376 E., 2025/798 K.). Bu nedenle haksız rekabet talebinde, tescilin koruma alanını aşan ve TTK m.55’teki hâllere giren olguların ayrıca gösterilmesi önem taşır.
Tecavüz Davaları ve Talepler (SMK m.149)
Talepler tespit, önleme (men), durdurma, kaldırma (ref), tazminat, el koyma, mülkiyet tanınması, imha ve hüküm ilanıdır; uygulamada çoğunlukla aynı davada birlikte ileri sürülür.
“(1) Sınai mülkiyet hakkı tecavüze uğrayan hak sahibi, mahkemeden aşağıdaki taleplerde bulunabilir: a) Fiilin tecavüz olup olmadığının tespiti. b) Muhtemel tecavüzün önlenmesi. c) Tecavüz fiillerinin durdurulması. ç) Tecavüzün kaldırılması ile maddi ve manevi zararın tazmini. d) Tecavüz oluşturan veya cezayı gerektiren ürünler ile bunların üretiminde münhasıran kullanılan cihaz, makine gibi araçlara, tecavüze konu ürünler dışındaki diğer ürünlerin üretimini engellemeyecek şekilde elkonulması. … g) Haklı bir sebebin veya menfaatinin bulunması hâlinde, masrafları karşı tarafa ait olmak üzere kesinleşmiş kararın günlük gazete veya benzeri vasıtalarla tamamen veya özet olarak ilan edilmesi veya ilgililere tebliğ edilmesi.”
Kısaltılan (e) ve (f) bentleri, el konulan ürün ve araçlar üzerinde mülkiyet tanınmasını ve masrafı tecavüz edene ait olmak üzere şekil değiştirme, markaların silinmesi veya kaçınılmazsa imhayı düzenler; mülkiyet tanınan ürünlerin değeri tazminattan düşülür (SMK m.149/2). İlan hakkı, kararın kesinleşmesinden sonra üç ay içinde talep edilmezse düşer (SMK m.149/3).
Aksi kararlaştırılmamışsa inhisari lisans alan, hak sahibinin davalarını kendi adına açabilir; dava hakkı sözleşmede sınırlanmamış inhisari olmayan lisans alan ise önce hak sahibinden dava açmasını ister, talep kabul edilmez veya üç ay içinde dava açılmazsa kendi adına dava açabilir (SMK m.158/1-2). Faaliyetinin tecavüz oluşturmadığının tespitini, kendisine karşı tecavüz davası açılmamış her menfaat sahibi isteyebilir (SMK m.154/1).
Maddi ve Manevi Tazminat; Yoksun Kalınan Kazanç (SMK m.150-151)
Tecavüz eden, hak sahibinin zararını tazminle yükümlüdür (SMK m.150/1). Ürünlerin kötü şekilde kullanılması, üretilmesi veya uygun olmayan tarzda piyasaya sürülmesi markanın itibarını zedelerse ayrıca itibar tazminatı istenebilir (SMK m.150/2); zararın belirlenmesi için kullanıma ilişkin belgelerin karşı tarafça mahkemeye sunulması da talep edilebilir (SMK m.150/3). Manevi tazminat da istenebilir (SMK m.149/1-ç).
“(1) Hak sahibinin uğradığı zarar, fiili kaybı ve yoksun kalınan kazancı kapsar. (2) Yoksun kalınan kazanç, zarar gören hak sahibinin seçimine bağlı olarak, aşağıdaki değerlendirme usullerinden biri ile hesaplanır: a) Sınai mülkiyet hakkına tecavüz edenin rekabeti olmasaydı, hak sahibinin elde edebileceği muhtemel gelir. b) Sınai mülkiyet hakkına tecavüz edenin elde ettiği net kazanç. c) Sınai mülkiyet hakkına tecavüz edenin bu hakkı bir lisans sözleşmesi ile hukuka uygun şekilde kullanmış olması hâlinde ödemesi gereken lisans bedeli. (3) Yoksun kalınan kazancın hesaplanmasında, özellikle sınai mülkiyet hakkının ekonomik önemi veya tecavüz sırasında sınai mülkiyet hakkına ilişkin lisansların sayısı, süresi ve çeşidi, ihlalin nitelik ve boyutu gibi etkenler göz önünde tutulur. (4) Yoksun kalınan kazancın hesaplanmasında, ikinci fıkranın (a) veya (b) bentlerinde belirtilen değerlendirme usullerinden birinin seçilmiş olması hâlinde, mahkeme ürüne ilişkin talebin oluşmasında sınai mülkiyet hakkının belirleyici etken olduğu kanaatine varırsa, kazancın hesaplanmasında hakkaniyete uygun bir payın daha eklenmesine karar verir.”
Yöntemi hak sahibi seçer; ancak mahkeme SMK m.151/3’teki etkenleri gözeterek hangi yöntem seçilirse seçilsin miktara müdahale edebilir. Markanın tanınmışlığı, benzerlik düzeyi, kullanım şekli ve süresi ile davalının kullandığı markanın adına tescilli olup olmaması bu değerlendirmede rol oynar (Yargıtay 11. HD, 2021/2797 E., 2022/7133 K.).
Lisans bedeli yönteminde esas, tecavüz edenin yalnız tecavüze konu markayla elde ettiği cirodur. Yargıtay, tecavüz dönemine ait ticari defter ve kayıtlar usulüne uygun ihtaratla getirtilip bilirkişiye incelettirilmeden (HMK m.219 ve devamı maddeleri, SMK m.150/3) TBK m.50-51 uyarınca takdire gidilmesini erken bularak kararı bozmuştur (Yargıtay 11. HD, 2023/6730 E., 2024/8662 K.). Zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim miktarı hakkaniyete uygun olarak belirler (TBK m.50/2); maddi zararın hesaplanamadığı bir olayda ilk derece mahkemesi tazminatı bu yolla takdir etmiş, marka itibarı zedelendiği için manevi tazminata da hükmetmiş; davanın kabulüne ilişkin bölge adliye mahkemesi kararı onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 2024/4566 E., 2025/2608 K.).
Görevli ve Yetkili Mahkeme, Arabuluculuk ve Zamanaşımı
Görev: SMK’daki davalara fikri ve sınai haklar hukuk ve ceza mahkemeleri, bunların kurulmadığı yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bakar (SMK m.156/1).
Yetki: Hak sahibinin üçüncü kişilere karşı açacağı hukuk davalarında davacının yerleşim yeri, hukuka aykırı fiilin gerçekleştiği veya etkilerinin görüldüğü yer mahkemesi yetkilidir (SMK m.156/3). Hak sahibi aleyhine açılan davalarda davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (SMK m.156/5).
Arabuluculuk: 11. Hukuk Dairesi’ne göre tek başına açılması hâlinde zorunlu arabuluculuğa tabi olan tazminat istemi, arabuluculuğa tabi olmayan marka hükümsüzlüğü istemiyle birlikte açıldığında ayrıca arabuluculuğa tabi değildir; Daire bu hususun gözetilmemesini doğru bulmamış, ancak kararı yalnız davalı temyiz ettiğinden temyiz edenin sıfatı ve temyiz sebepleri karşısında bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır (Yargıtay 11. HD, 2025/2668 E., 2025/7412 K.); yalnız tazminat talebiyle açılacak bir davada ise bu dava şartı önceden değerlendirilmelidir.
Zamanaşımı: Sınai mülkiyet hakkından doğan özel hukuk taleplerinde Türk Borçlar Kanunu’nun zamanaşımı hükümleri uygulanır (SMK m.157). Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın, her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar; tazminat, ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa o zamanaşımı uygulanır (TBK m.72). Bazı tecavüz hâllerinin SMK m.30 uyarınca suç olduğu burada gözetilmelidir.
İhtiyati Tedbir (SMK m.159)
Tecavüz sürerken hükmün etkinliğini korumanın başlıca aracı ihtiyati tedbirdir:
“(1) Bu Kanun uyarınca dava açma hakkı olan kişiler, dava konusu kullanımın, ülke içinde kendi sınai mülkiyet haklarına tecavüz teşkil edecek şekilde gerçekleşmekte olduğunu veya gerçekleşmesi için ciddi ve etkin çalışmalar yapıldığını ispat etmek şartıyla, verilecek hükmün etkinliğini temin etmek üzere, ihtiyati tedbire karar verilmesini mahkemeden talep edebilir.”
Tedbirler özellikle tecavüz fiillerinin önlenmesi ve durdurulmasını, tecavüzlü ürünlere ve münhasıran üretimlerinde kullanılan araçlara gümrük ve serbest bölgeler dâhil bulundukları her yerde el konulmasını ve teminat verilmesini kapsar (SMK m.159/2); diğer konularda Hukuk Muhakemeleri Kanunu uygulanır (SMK m.159/3). Lisans alan, ciddi zarar tehlikesi varsa üç aylık bekleme süresi dolmadan da tedbir isteyebilir ve tedbir kararı verilirse dava açmaya yetkili olur (SMK m.158/3).
Cezai Sorumluluk (SMK m.30)
Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten, hizmet sunan, satan, ithal veya ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası verilir (SMK m.30/1). Koruma işaretini yetkisiz kaldırmak ve başkasının markası üzerinde yetkisiz tasarruf da suçtur (SMK m.30/2-3). Markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır; soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır (SMK m.30/5-6). Taklit malın kaynağını bildirerek üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve mallara el konulmasını sağlayan satıcıya ceza verilmez (SMK m.30/7).
İspat ve Delil
Davacı; tescili, davalının kullanımını (ürün, ambalaj, fatura, iş evrakı, internet çıktıları, delil tespiti tutanakları) ve karıştırılma ihtimalini ispatlar; incelenen kararlarda benzerlik bilirkişi raporlarıyla belirlenmiştir. Savunmaların koşullarını davalı, kullanmama def’inde ciddi kullanımı ise marka sahibi ispatlar (SMK m.29/2, SMK m.19/2).
Tazminatın hesabında ticari defterler önemli bir delildir: Taraflar, kendilerinin veya karşı tarafın delil olarak dayandığı ve ellerinde bulunan belgeleri ibraz etmek zorundadır (HMK m.219); tecavüz edenin defter ve kayıtları bu çerçevede ve SMK m.150/3’e göre getirtilip incelenmelidir (Yargıtay 11. HD, 2023/6730 E., 2024/8662 K.).
Yargıtay Kararları
Sonraki tarihli tescil tecavüz davasında savunma olamaz; benzerlik bütün olarak değerlendirilir (SMK m.155)
“Davalının tescilli marka ve unvanı bulunmakla birlikte SMK'nın 155. maddesi uyarınca davalı sonraki tescilden doğan haklarını tecavüz davasında savunma olarak ileri süremez. … taraf markaları bir bütün olarak karşılaştırıldığında, taraf markaları arasında sessel, görsel ve işitsel benzerlik bulunduğu ve bu benzerliğin SMK'nın 6/1 hükmü anlamında ortalama tüketici nezdinde ilişkilendirme ihtimali dahil karıştırma tehlikesi olacak biçimde olduğu kabul edilmelidir.”
Ticaret unvanının çekirdek unsurunu öne çıkararak kullanmak tecavüzdür; sessiz kalmayı ispat yükü davalıdadır (onanan belirleme)
“davalının dava tarihi itibariyle tescilli markası bulunmamasına rağmen ticaret ünvanında yer alan “...” ibaresini, ticaret unvanının ticaret sicilinde kayıtlı olduğu halinden farklı olarak ''...'' ibaresini ön plana çıkaracak şekilde iş evraklarında markasal olarak kullandığı, bu kullanımların davacının marka hakkına tecavüz niteliğinde olduğu, davacı tarafın sessiz kalma yoluyla hak kaybına uğradığının davalı tarafça ispatlanamadığı”
Sessiz kalma yoluyla hak kaybı TMK m.2’ye dayanır; sonraki kullanıcının iyiniyeti şarttır
“Sessiz kalma yoluyla hak kaybı, önceki marka hakkı sahibinin hakka konu işareti ticari alanda iyiniyetli bir şekilde kullanan kişiye karşı dava açma hakkını uzun süre kullanmaması ve ihlallere sessiz kalarak markayı koruma hakkını yitirmesi demektir. Sessiz kalma yoluyla hak kaybı ilkesinin temeli TMK'nın 2. maddesine dayanmaktadır. … Sessiz kalma yoluyla hak kaybından bahsedilebilmesi için her şeyden önce ticaret unvanını sonradan tescil ettiren ve markasal olarak kullanan kişinin iyiniyetli olması gerekir. … sessiz kalma nedeniyle dava açılamayacağı yönündeki savunma bir def’i olmayıp itirazdır.”
Tescil kapsamındaki benzer marka kullanımı ayrıca haksız rekabet sayılmaz (TTK m.55/1-a-4)
“markaların kendi özel yasası niteliğindeki 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (mülga 556 sayılı Marka KHK) hükümleriyle korunması ve 6102 sayılı TTK’nın 55/1-a-4 maddesindeki düzenleme karşısında, Dairenin bu konudaki eski içtihatlarını sürdürme imkanı kalmadığından, Bölge Adliye Mahkemesince, davacının tescilli markasının benzerinin, tescil kapsamındaki ilaç emtiasında kullanılması şeklindeki davalı eyleminin TTK’nın 55/1-a-4.maddesi uyarınca aynı zamanda haksız rekabet teşkil ettiğine ilişkin gerekçesi yerinde görülmediğinden”
Mahkeme, yoksun kalınan kazancı seçilen yöntemden bağımsız olarak SMK m.151/3 etkenleriyle denetler
“Yoksun kazancın belirlenmesinde, önceki düzenlemeden farklı olarak, Mahkemelerce, özellikle sınai mülkiyet hakkının ekonomik önemi veya tecavüz sırasında sınai mülkiyet hakkına ilişkin lisansların sayısı, süresi ve çeşidi, ihlalin nitelik ve boyutu gibi değişkenler göz önünde bulundurularak tazminatın belirlenmesi gerekir. … davalının kullandığı markanın adına tescilli olup olmaması da yoksun kalınan kazanç miktarına etki edecek unsurlar arasında kabul edilmelidir. Diğer bir anlatımla bu olguların varlığı halinde, hak sahibi SMK’nın 151/2. maddesindeki hangi seçeneği seçerse seçsin, Mahkemelerce yoksun kalınan kazanç miktarına müdahale edilebilecektir.”
Sıkça Sorulan Sorular
Marka hakkına tecavüz davası hangi mahkemede açılır?
Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde, bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesinde açılır (SMK m.156/1); davacının yerleşim yeri, fiilin gerçekleştiği veya etkilerinin görüldüğü yer mahkemesi yetkilidir (SMK m.156/3).
Karşı tarafın da tescilli markası varsa tecavüz davası açılabilir mi?
Evet. Sonraki tarihli marka sahibi, önceki tarihli hak sahibinin açtığı tecavüz davasında kendi tescilini savunma gerekçesi yapamaz (SMK m.155); sonraki markanın hükümsüzlüğü de istenebilir.
Ticaret unvanında aynı ibarenin kullanılması marka hakkına tecavüz müdür?
Unvan olarak kullanım yasaklanabilir (SMK m.7/3-e); belirleyici olan markasal kullanımdır. Onanan bir kararda unvanın sicildeki hâliyle kullanılması hukuka uygun, çekirdek unsurun büyük harf ve farklı renkle öne çıkarılması ise tecavüz sayılmıştır (Yargıtay 11. HD, 2025/1561 E., 2025/5659 K.).
Marka sahibi uzun süre ses çıkarmazsa hakkını kaybeder mi?
Sonraki markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde birbirini izleyen beş yıl sessiz kalan marka sahibi, sonraki tescil kötüniyetli değilse markasını hükümsüzlük gerekçesi yapamaz (SMK m.25/6). Tecavüz taleplerinde Yargıtay sessiz kalmayı TMK m.2’ye dayandırır ve sonraki kullanıcının iyiniyetini arar (Yargıtay HGK, 2024/376 E., 2025/798 K.); koşulları davalı ispatlamalıdır (Yargıtay 11. HD, 2025/1561 E., 2025/5659 K.).
Marka hakkına tecavüzde tazminat nasıl hesaplanır?
Zarar, fiili kayıp ve yoksun kalınan kazançtan oluşur. Yoksun kalınan kazanç, hak sahibinin seçimine göre muhtemel gelir, tecavüz edenin net kazancı veya lisans bedeli üzerinden hesaplanır (SMK m.151/2); itibar tazminatı (SMK m.150/2) ve manevi tazminat (SMK m.149/1-ç) ayrıca istenebilir.
Marka hakkına tecavüz suç mudur?
Evet. İktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üretmek, satmak, ithal veya ihraç etmek gibi fiiller bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası gerektirir (SMK m.30/1). Markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır ve soruşturma şikâyete bağlıdır (SMK m.30/5-6).
Marka hakkına tecavüz, haksız rekabet ve sınai mülkiyet haklarından doğan tazminat davaları büromuzun Ticaret ve Şirketler Hukuku çalışma alanı kapsamındadır.
İlgili Makaleler
- Ticari Defterlerin Delil Niteliği (HMK m.222): Lehe ve Aleyhe Delil
- İmzaya Yetkili Şirket Müdürünün Sorumlulukları: Özen Yükümü, Tazminat Davası ve Kamu Borçları
- Şarkıcı ile Prodüktör Sözleşmesi: Geçerlilik, Cezai Şartın İndirilmesi ve Reddi (FSEK m.52, 80; TBK m.179-182)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli ticaret hukuku Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Ticaret ve Şirketler Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Eski Çalışan Rakip Şirket Kurarsa: Çalışan/Müşteri Ayartma, Ticari Sır, Haksız Rekabet (TTK 55, TBK 444-447)
- Kütahya'da İstinaf Hangi Mahkemeye Yapılır? Bursa Bölge Adliye ve Bölge İdare Mahkemesi
- Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar ve Kütahya'da Ticari ve Tüketici Davası Hangi Mahkemede Açılır?
- Tahkim Şartı: Geçerlilik Koşulları, Tahkim İtirazı ve Mahkemede Dava Açılırsa Ne Olur?
Anahtar kavramlar: marka hakkına tecavüz · markaya tecavüz davası · marka tecavüzünün tespiti · men ve ref davası · 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu · SMK 7 · SMK 29 · SMK 149 · SMK 150 · SMK 151 · SMK 155 · SMK 156 · SMK 159 · SMK 30 · karıştırılma ihtimali · iltibas
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Marka Hakkına Tecavüz (SMK m.29): Tecavüz Sayılan Fiiller, Savunmalar; Tespit, Men, Ref ve Tazminat Davaları”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-08, https://capar.av.tr/makale/marka-hakkina-tecavuz

























