Son gözden geçirme:
Jeotermal Kaynak Sahasında Kamulaştırma ve İrtifak Hakkı: Arazi Malikinin Hakları
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Jeotermal ruhsat sahibi, özel mülkiyetteki araziye önce malikle anlaşarak (izin alarak) girer. Anlaşma olmazsa ruhsat sahibi araziyi kendisi kamulaştıramaz; idareye (büyükşehirlerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı, diğer illerde il özel idaresi) başvurur ve idare talebi uygun bulursa kamu yararı kararı alır (5686 sayılı Kanun m.12). Arama ruhsatı aşamasında yalnız irtifak hakkı istenebilir; kamulaştırma ve onun özel bir türü olan acele kamulaştırma ancak işletme ruhsatı döneminde, sondaj yeri, isale hattı, kaptaj gibi gerekli yerler için mümkündür. Danıştay 6. Dairesi bu ayrıma dayanarak arama ruhsatı aşamasında verilen bir acele kamulaştırma kararını iptal etmiş, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu temyizi reddederek iptale ilişkin kısmı onamıştır. İşlemler 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre yürütülür, bedeli ruhsat sahibi öder. İrtifakta bedel, taşınmazda doğan değer düşüklüğüdür; kısmi kamulaştırmada kalan kısmın değer kaybı da eklenir. Kamulaştırma işlemine karşı iptal davası idari yargıda, mahkemenin tebligatından itibaren otuz gün içinde açılır; bedel ise asliye hukuk mahkemesinde belirlenir. Acele kamulaştırma kararında sürenin başlangıcı ayrıca değerlendirilir.
Jeotermal ruhsat sahibi araziye anlaşma, irtifak, kamulaştırma ya da acele kamulaştırma yoluyla girer; arama ruhsatında yalnız irtifak istenebilir. Malikin bedel, irtifak bedeli, kalan kısım ve dava hakları 5686 ve 2942 sayılı Kanunlar ile Danıştay ve Yargıtay kararlarıyla.
Tarlasında ya da arazisinde jeotermal sondaj, boru hattı veya tesis için işlem yapılan malikin bilmesi gerekenler: 5686 sayılı Kanunun özel irtifak ve kamulaştırma düzeni, arama ve işletme ruhsatı ayrımı, acele kamulaştırma, bedelin hesabı, dava yolları ve kaynak koruma alanı kısıtları.
Jeotermal Sahada Kamulaştırma ve İrtifak Nedir? Kanundaki Özel Düzen
Jeotermal kaynakların aranması ve işletilmesi 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanununa tabidir. Kaynak, çoğu zaman özel mülkiyetteki tarla, bağ ya da bahçenin altında ya da yakınındadır; kuyu açmak, akışkanı taşıyacak boru hattını döşemek veya kaptaj yapmak için yüzeydeki araziye ihtiyaç doğar. Bu durum tarım arazisi maliklerini ilgilendirir; aşağıda anlatılan kurallar ülkenin tamamında aynıdır.
Genel kamulaştırma rejiminde kamulaştırmayı, kamu hizmetini yürüten idare kendi ihtiyacı için yapar (bkz. Kamulaştırma ve Malikin Hakları). Jeotermalde ise araziye ihtiyaç duyan, çoğunlukla özel bir şirket olan ruhsat sahibidir. Kanun bu nedenle ayrı bir düzen kurmuştur: ruhsat sahibi idareye başvurur, kamu yararı kararını idare alır, işlemler 2942 sayılı Kanuna göre yürür, bedel ve masrafları ise ruhsat sahibi öder. Kanunun 12. maddesi bu düzenin dayanağıdır.
“(1) Arama ruhsatı sahibi, arama faaliyetleri yapılacak alanda, özel mülkiyete konu taşınmazın sahibi ile anlaşamaması halinde, idareye müracaat ederek irtifak hakkı talebinde bulunabilir.
(2) İşletme ruhsatı süresince sadece sondaj yerleri ve isale hattı, kaptaj gibi gerekli olan yerler için taşınmazın sahibi ile anlaşma sağlanamaz ise ruhsat sahibi, idareye müracaat ederek kamulaştırma veya irtifak hakkı talebinde bulunabilir. Talep, idarece incelenip değerlendirildikten sonra uygun bulunması halinde kamu yararı kararı alınır.
(3) İrtifak ve kamulaştırma işlemleri, 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre yürütülür. İrtifak ve kamulaştırma bedelleri ve masrafları ruhsat sahibince ödenir.
(4) Kamulaştırılan taşınmaz, tapuya idare adına tescil edilip, faaliyetler devam ettiği sürece ruhsat sahibi adına tahsis edilir.”
Kanundaki “idare” sözcüğü tanımlar maddesinde açıklanır. 2020 değişikliğiyle büyükşehirlerde bu görev Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına (YİKOB) verilmiştir; büyükşehir belediyesi bulunmayan illerde il özel idaresi yetkilidir.
“İdare: Büyükşehirlerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarını, büyükşehir belediyesi bulunmayan illerde ise il özel idarelerini,”
Uygulama yönetmeliği, işletme döneminde gerekli yerlere boru hatlarını da ekler ve talebin üç ay içinde karara bağlanmasını öngörür.
“İşletme ruhsatı sahibi, ruhsat süresince işletme faaliyetlerini varsa özel mülkiyete konu taşınmaz sahibinden izin alarak yürütür. Ruhsat sahibi, işletme için gerekli sondaj yerleri, isale hatları, … boru hatları, kaptaj, akışkanın kullanımına yönelik tesis, vb. için gerekli yer ve güzergâha yönelik taşınmaza olan ihtiyacını taşınmazın sahibi ile anlaşma yoluyla sağlayamaması halinde İdareye başvurarak irtifak hakkı veya kamulaştırma talebinde bulunabilir. Talep İdare tarafından incelenir ve en geç üç ay içinde karara bağlanır. İdarece talebin uygun bulunması halinde kamu yararı kararı alınır.”
Arama Ruhsatı ile İşletme Ruhsatı Ayrımı
Malik açısından ilk soru, ruhsatın türüdür. Kanun iki dönem öngörür:
- Arama ruhsatı dönemi: Anlaşma sağlanamazsa ruhsat sahibi yalnız irtifak hakkı isteyebilir (m.12/1). Yönetmelik, arama faaliyetinin tarla, bağ, bahçe gibi alanlarda malikten izin alınarak sürdürüleceğini açıkça yazar (Yönetmelik m.22/1).
- İşletme ruhsatı dönemi: Yalnız sondaj yerleri, isale hattı, kaptaj gibi gerekli yerler için kamulaştırma veya irtifak istenebilir (m.12/2). “Sadece” sözcüğü, kamulaştırmanın ruhsat sahasının tamamına değil, faaliyet için gerekli yerlere sınırlı olduğunu gösterir.
Danıştay 6. Dairesi bir olayda bu ayrımı uygulamıştır: arama ruhsatı aşamasında kamulaştırma yoluna gidilemeyeceği için bu aşamada acele kamulaştırma da yapılamaz. Karar ve gerekçesi aşağıda, “Yargı Kararlarında Jeotermal Kamulaştırma” bölümünde aktarılmıştır. Bu nedenle size gelen kamu yararı kararında veya acele kamulaştırma kararında, işlemin hangi ruhsata dayandığını ve işlem tarihinde işletme ruhsatının verilmiş olup olmadığını kontrol etmek gerekir.
Ruhsat Sahibi Araziye Hangi Yollarla Girer, Kim Kamulaştırır?
Mevzuattan dört yol çıkar:
- Anlaşma (izin): Esas yol budur. Yönetmelik hem arama hem işletme döneminde malikten izin alınmasını öngörür. Anlaşmanın bedeli ve şartları taraflar arasında belirlenir.
- Kamulaştırma yoluyla irtifak: Mülkiyet malikte kalır; taşınmazın belirli bir kesimi, derinliği veya kaynağı üzerinde idare lehine irtifak kurulur. Boru hattı güzergâhları tipik örnektir.
- Kamulaştırma: Yalnız işletme ruhsatı döneminde ve gerekli yerler için. Taşınmaz idare adına tescil edilir ve faaliyet sürdükçe ruhsat sahibine tahsis edilir (m.12/4); yani mülkiyet şirkete geçmez.
- Acele kamulaştırma: Kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere, mahkemece belirlenen değer bankaya yatırılarak taşınmaza el konulmasıdır (2942 sayılı Kanun m.27). Yönetmelik, ruhsat sahibinin başvurusu üzerine idarenin, bağlı olduğu bakanlığa başvuracağını düzenler (Yönetmelik m.22/3). Yönetmelik metni hâlâ “Bakanlar Kurulu” der; 2942 sayılı Kanunun güncel 27. maddesinde acelelik kararını Cumhurbaşkanı verir.
“3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın … 10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına … 10 uncu maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir.”
Faaliyet bitince ne olur? Kamulaştırılan taşınmaza faaliyet için gerek kalmadığı idarece tespit edilirse, rayiç bedeli ödenmek kaydıyla eski malike iade edileceği kendisine tebliğ edilir; eski malik altı ay içinde almak istemezse taşınmaz idareye kalır (m.12/5). Yönetmelik ayrıca ruhsat sahibinin irtifak veya kamulaştırma alanını amacı dışında kullanamayacağını ve alanı projesinde belirtilen süre içinde doğaya yeniden kazandırarak terk etmek zorunda olduğunu, aksi hâlde alandaki zararları tazminle yükümlü olduğunu düzenler (Yönetmelik m.22/6, 22/7).
Ruhsat sahibi hiçbir işlem yapılmadan araziye girmişse, malikin önünde kamulaştırmasız el atma davası vardır (bkz. Kamulaştırmasız El Atma Davası). Yargıtay, jeotermal boru hattı döşenen bir olayda kamulaştırma yetkisinin idareye ait olduğunu ve şirketin idare adına hareket ettiğini kabul ederek davanın kime yöneltileceğini bu çerçevede değerlendirmiştir (karar aşağıda).
Malikin Hakları: Bedel, İrtifak Bedeli ve Kalan Kısmın Değer Düşüklüğü
Jeotermal kamulaştırmada bedel, 2942 sayılı Kanunun genel ölçütlerine göre belirlenir. Bilirkişi kurulu taşınmazın cinsini, yüzölçümünü, kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini, arazilerde olduğu gibi kullanılması hâlinde getireceği net geliri esas alır (m.11/1). Bu nedenle arazideki ağaçların, yapıların ve sulama gibi değeri etkileyen unsurların raporda ayrı ayrı gösterilmesini istemek önemlidir. Bedel ölçütlerinin ayrıntısı için bkz. Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası.
İrtifak bedeli: Kanun, irtifak kurulduğunda bedelin taşınmazda meydana gelen kıymet düşüklüğü olduğunu açıkça söyler.
“Kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı tesisinde, bu kamulaştırma sebebiyle taşınmaz mal veya kaynakta meydana gelecek kıymet düşüklüğü gerekçeleriyle belirtilir. Bu kıymet düşüklüğü kamulaştırma bedelidir.”
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, boru hattı için kurulan irtifakta değer düşüklüğü oranının taşınmazın niteliği, tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve hattın güzergâhı dikkate alınarak belirlenmesini isabetli bulmaktadır. Karar jeotermal değil genel bir boru hattına ilişkindir; ancak 5686 sayılı Kanun işlemleri 2942 sayılı Kanuna bağladığı için aynı ölçütün jeotermal boru hatlarında da uygulanabileceği düşünülebilir.
“Arazi niteliğindeki taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca net geliri esas alınarak değer biçilmesi ve aynı Kanun’un 11 inci maddesinin son fıkrası uyarınca taşınmaz malın niteliği, tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve boru hattı güzergâhı dikkate alınarak değer düşüklüğü oranı belirtilmek suretiyle daimi ve geçici irtifak hakkı karşılığının tespit edilmesi yerindedir.”
Kalan kısmın değer düşüklüğü: Kuyu yeri ya da tesis alanı için tarlanın bir kısmı kamulaştırılırsa, kalan kısımda doğan değer kaybı da bedele eklenir. Kalan kısmın bedelinde kamulaştırma nedeniyle artış meydana gelirse artan değer bedelden çıkarılır; ancak bu indirme kamulaştırma bedelinin yüzde ellisinden fazla olamaz (m.12/c). Kalan kısım kullanılamaz hâle gelmişse tamamının kamulaştırılması istenebilir.
“b) Kamulaştırma dışında kalan kısmın kıymetinde, kamulaştırma nedeniyle eksilme meydana geldiği takdirde; bu eksilen değer miktarı tespit edilerek, kamulaştırılan kısmın (a) bendinde belirtilen esaslar dairesinde tayin olunan kamulaştırma bedeline eksilen değerin eklenmesiyle bulunan miktardır.
… Bir kısmı kamulaştırılan taşınmaz maldan artan kısmı yararlanmaya elverişli bir durumda değil ise, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda dava açılmayan hallerde mal sahibinin en geç kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde yazılı başvurusu üzerine, bu kısmın da kamulaştırılması zorunludur.”
İptal Davası ile Bedel Davası: Hangi Mahkeme, Hangi Süre?
İki ayrı dava, iki ayrı yargı yerinde görülür:
- İşlemin hukuka uygunluğu (iptal davası): Kamu yararı kararının, kamulaştırma veya irtifak işleminin ya da acele kamulaştırma kararının hukuka aykırı olduğu iddiası idari yargıda ileri sürülür. Kamulaştırmanın arama ruhsatına dayanması ya da kamu yararının veya aceleliğin somut olarak gösterilmemesi bu davada ileri sürülür. Bu yazıda aktarılan kararlarda acele kamulaştırmaya ilişkin Cumhurbaşkanı kararlarına karşı davalara Danıştay Altıncı Dairesi ilk derece olarak bakmış, temyiz Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunda incelenmiştir.
- Bedel (tespit ve tescil davası): Satın alma usulüyle anlaşma sağlanamazsa idare, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine başvurarak bedelin tespitini ve taşınmazın veya irtifakın idare adına tescilini ister (m.10/1). Malik, davetiyenin tebliğinden itibaren on gün içinde savunma ve delillerini yazılı bildirmelidir (m.10/3-h). Tescil hükmü kesindir; bedele ilişkin istinaf ve temyiz hakkı saklıdır.
“Kamulaştırmaya konu taşınmaz malın maliki tarafından 10 uncu madde gereğince mahkemece yapılan tebligat gününden, kendilerine tebligat yapılamayanlara tebligat yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal ve maddi hatalara karşı da adli yargıda düzeltim davası açılabilir.”
Mahkemenin davetiyesinde, iptal davası açanların dava açtıklarını belgelendirmedikleri takdirde kamulaştırma işleminin kesinleşeceği ve taşınmazın idare adına tescil edileceği uyarısı yer alır (m.10/3-f). Bu nedenle iptal davasını açmak yetmez; dava açıldığı asliye hukuk mahkemesine belgelendirilmelidir. Acele kamulaştırma kararının iptali ile bedel davası arasındaki ilişki için bkz. Acele Kamulaştırma Kararının İptali Tescil Davasını Düşürmez. Acele kamulaştırma kararına karşı dava açma süresinin başlangıcı, somut tebligat ve ilan tarihlerine göre ayrıca değerlendirilmelidir; bu yazı için incelenen kaynaklarda bu konuda jeotermale özgü bir hüküm bulunmamaktadır.
Kaynak Koruma Alanı Kısıtları
Kamulaştırılmayan bir arazi de jeotermal kaynağın koruma alanında kalabilir. Kanun koruma alanını, kaynağı ve jeotermal sistemi dış etkenlerden korumak için belirlenen ve gerektiğinde yapılaşma ve arazi kullanımının kısıtlanabildiği alan olarak tanımlar (m.3/1-14). Koruma alanı etüdünü ruhsat sahibi yaptırır; idare MTA’nın görüşünü alarak onaylar. Etütte öngörülen kısıtlamalar imar planlarına yansır.
“(2) Koruma alanı etüt raporları, MTA’nın görüşü alınarak, idare tarafından onaylanır. Arazi kullanımı ve yapılaşma ile ilgili kaynak koruma alanları etüdünde öngörülen kısıtlama ve koşullar, imar planlarında esas alınır. Kaynak koruma alanlarında alınacak tedbirlere ilişkin genel ilkeler yönetmelikle belirlenir.”
Bu yazı için incelenen 5686 sayılı Kanun maddelerinde koruma alanı kısıtlamaları için ayrı bir bedel ya da tazminat kuralı yer almamaktadır. Kısıtlamayı getiren imar planı veya işleme karşı dava yolu ayrıca değerlendirilmelidir.
Yargı Kararlarında Jeotermal Kamulaştırma
Arama ruhsatında acele kamulaştırma yapılamaz. Bir jeotermal arama ruhsat sahasında, sondaj kuyusuna ulaşım yolu ve boru hatları için verilen acele kamulaştırma kararı, bir malikin parseli yönünden Danıştay Altıncı Dairesince iptal edilmiş; İdari Dava Daireleri Kurulu iptale ilişkin kısmı onamıştır. Dairenin gerekçesine göre:
“arama ruhsatı aşamasında, arama faaliyetine konu olan alanda özel mülkiyete konu taşınmaz sahibiyle anlaşma sağlanamaması halinde taşınmaz için sadece irtifak hakkı isteminde bulunulabileceği; 2. fıkrada yer verilen düzenlemenin değerlendirilmesinden ise, işletme ruhsatı safhasında işletme faaliyetleri için gerekli olan özel mülkiyete konu taşınmaz için kamulaştırma veya irtifak hakkı tesis edilebileceğinin açık olduğu, … arama ruhsatı aşamasında arama faaliyetleri için 2942 sayılı Kanun hükümlerine göre kamulaştırma yoluna başvurulamaması nedeniyle acele kamulaştırmanın da uygulanma olanağı bulunmadığından…”
Bu olayda işletme ruhsatı acele kamulaştırma kararından sonra verilmiştir; Danıştay işlem tarihindeki ruhsat durumunu esas almıştır.
Jeotermal kaynaklı projede acele kamulaştırma onanabilir. Öte yandan, jeotermal kaynaklı sera organize sanayi bölgesi için verilen acele kamulaştırma kararına karşı açılan davada İdari Dava Daireleri Kurulu, aceleliğin istisnai olduğunu vurgulamakla birlikte somut olayda acelelik ve kamu yararı bulunduğu sonucuna varmış ve davanın reddini onamıştır. Bu karar 5686 sayılı Kanunun 12. maddesine değil, organize sanayi bölgesi mevzuatına dayanan bir kamulaştırmaya ilişkindir; karar oyçokluğuyla verilmiştir.
“Acele kamulaştırma istisnai bir yöntem olduğundan, olağan kamulaştırma gerekçeleri dışında aceleliğin varlığına dair şartlarının ortaya konulması gerekmektedir. … somut olayda, 2942 sayılı Kanun’un 27. maddesinin uygulanabilmesi için gerekli olan acelelik halinin ve bu yönteme başvurulması ile amaçlanan kamu yararının bulunduğu sonucuna varılmış olup…”
“jeotermal kaynaklı sera projesinin bir an önce tamamlanarak faaliyete geçirilebilmesi nedeninin tek başına alanda yer alan taşınmazların acele kamulaştırılması için yeterli olmadığı…”
Kamulaştırmasız döşenen boru hattında husumet. Yargıtay, ruhsat sahibi şirketin jeotermal boru hattı döşediği bir taşınmaz için açılan el atmanın önlenmesi davasında, kamulaştırma yetkisinin 5686 sayılı Kanun uyarınca idareye ait olduğunu ve şirketin bu idare adına hareket ettiğini kabul etmiştir. Karar 2020 değişikliğinden önce verildiği için il özel idaresinden söz eder; bugün büyükşehirlerde idare YİKOB’dur (m.3/1-4).
“Dava konusu jeotermal enerji nakil hattı geçirilmesi amacıyla boru hattı döşenmesi için … arama ve işletme ruhsatı verildiği, 5686 sayılı Yasa uyarınca da yetkili ve sorumlu idarenin İl Özel İdareleri olduğu, … dava konusu eylemde kamulaştırma yetkisinin İ.. İ..ne ait olduğu ve ihbar olunan şirketin de bu idare adına hareket ettiği anlaşıldığından…”
Uygulamada Dikkat Edilecekler
- Ruhsatın türünü ve tarihini öğrenin. Arama ruhsatı aşamasında verilen acele kamulaştırma kararı, Danıştay 6. Dairesince hukuka aykırı bulunmuş, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu iptali onamıştır; Daire işlem tarihindeki ruhsat durumunu esas almıştır.
- Talep edilen alanın “gerekli yer” olup olmadığını sorgulayın. Kanun işletme döneminde kamulaştırmayı yalnız sondaj yeri, isale hattı, kaptaj gibi gerekli yerlerle sınırlar; ihtiyacı aşan alan tartışılabilir.
- İrtifak yeterliyse mülkiyetin alınması gerekmez. 2942 sayılı Kanun m.4 uyarınca, amaç için yeterliyse mülkiyet yerine irtifak kurulabilir.
- Otuz günlük süreyi kaçırmayın. İptal davası süresi asliye hukuk mahkemesinin tebligatından itibaren otuz gündür; açılan davayı bu mahkemeye belgelendirin.
- Bedel davasında on gün içinde delil sunun. Ağaç, yapı, sulama imkânı ve kalan kısmın değer kaybı gibi unsurları ilk aşamada ileri sürün.
- Kalan kısım elverişsizse yazılı başvuruyu unutmayın. İdari dava açılmamışsa tebliğden itibaren otuz gün içinde kalan kısmın da kamulaştırılması istenebilir.
- Anlaşmayı yazılı yapın. İzin veya anlaşma yoluyla giriş hâlinde bedeli, süreyi, hat güzergâhını ve alanın eski hâline getirilmesini sözleşmeye yazın; Yönetmelik ruhsat sahibine terk sırasında alanı doğaya yeniden kazandırma yükümlülüğü yükler.
- İade hakkını takip edin. Faaliyet sona erer ve taşınmaza gerek kalmazsa iade teklifine altı ay içinde cevap verilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Jeotermal arama ruhsatı sahibi tarlamı kamulaştırabilir mi?
Hayır. 5686 sayılı Kanunun 12. maddesine göre arama ruhsatı döneminde malikle anlaşma sağlanamazsa yalnız irtifak hakkı istenebilir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, arama ruhsatı aşamasında kamulaştırma yapılamayacağı için acele kamulaştırmanın da uygulanamayacağına ilişkin iptal kararını onamıştır. Kamulaştırma ancak işletme ruhsatı döneminde, sondaj yeri, isale hattı ve kaptaj gibi gerekli yerler için mümkündür.
Jeotermal işletme ruhsatı sahibi şirket arazimi kendisi mi kamulaştırır?
Hayır. Ruhsat sahibi idareye başvurur; idare, büyükşehirlerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı, diğer illerde il özel idaresidir. Talep uygun bulunursa kamu yararı kararını idare alır ve işlemler 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre yürür. Bedel ve masrafları ruhsat sahibi öder. Kamulaştırılan taşınmaz idare adına tescil edilir ve faaliyet sürdükçe ruhsat sahibine tahsis edilir.
Jeotermal boru hattı için kurulan irtifak hakkının bedeli nasıl hesaplanır?
İrtifak hakkının bedeli, irtifak nedeniyle taşınmazda meydana gelen değer düşüklüğüdür (2942 sayılı Kanun m.11 son fıkra). Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin jeotermal olmayan bir boru hattı kararında, arazide net gelir esas alınarak değer biçilmiş ve irtifak karşılığı, değer düşüklüğü oranı belirtilerek tespit edilmiştir; oran taşınmazın niteliği, tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve hat güzergâhı dikkate alınarak belirlenmiştir.
Jeotermal kamulaştırmasına karşı iptal davası ne zaman ve nerede açılır?
İptal davası idari yargıda, asliye hukuk mahkemesinin 2942 sayılı Kanunun 10. maddesine göre yaptığı tebligattan, tebligat yapılamayanlar için gazete ilanından itibaren otuz gün içinde açılır (m.14). Açılan dava asliye hukuk mahkemesine belgelendirilmelidir; aksi hâlde işlem kesinleşir. Bedel ise taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde, idarenin açtığı tespit ve tescil davasında belirlenir.
Jeotermal faaliyet için kamulaştırılan arazi eski malike geri verilir mi?
Faaliyet için gerek kalmadığı idarece tespit edilirse, 5686 sayılı Kanunun 12. maddesinin 5. fıkrasına göre Kamulaştırma Kanunundaki usulle belirlenecek rayiç bedeli ödenmek kaydıyla taşınmazın eski malike iade edileceği, ruhsat sahibine ve eski malike tebliğ edilir. Eski malik taşınmazı altı ay içinde almak istemezse taşınmaz idareye kalır.
İlgili Makaleler
- Kamulaştırma ve Malikin Hakları
- Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası: Uzlaşma, Bilirkişi, Bedel Ölçütleri, Depo, Faiz ve Harç
- Kamulaştırmasız El Atma Davası: Bedel, El Atmanın Önlenmesi ve Ecrimisil
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli tapu davası Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Gayrimenkul Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Anahtar Teslim Konut Satışı: Ön Ödemeli Konut Sözleşmesi, Şekil, Geç Teslim, Cayma ve Dönme, Tapu Devri
- Bağıştan Dönme ve Tapu İptali: Şartlı Bağış, Geri Alma Sebepleri ve Bir Yıllık Süre (TBK m.295–297)
- Taşınmaz Satış Vaadi Sözleşmesi: Tapu İptali ve Tescil Davası, Fesih, Zamanaşımı ve Harici Satış
- Kıyı Kenar Çizgisi İçinde Kalan Taşınmaz: Tapu İptali, Tazminat ve Dava Yolları
Anahtar kavramlar: jeotermal kamulaştırma · jeotermal sahada irtifak hakkı bedeli · jeotermal ruhsat arazi sahibi hakları · 5686 sayılı Kanun 12. madde · jeotermal acele kamulaştırma · jeotermal boru hattı irtifak · arama ruhsatı irtifak · işletme ruhsatı kamulaştırma · kaynak koruma alanı · kalan kısım değer düşüklüğü
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Jeotermal Kaynak Sahasında Kamulaştırma ve İrtifak Hakkı: Arazi Malikinin Hakları”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-14, https://capar.av.tr/makale/jeotermal-kaynak-sahasinda-kamulastirma-ve-irtifak-hakki

























