İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 20 dk okuma

Son gözden geçirme:

Sanatçı Sözleşmelerinin Niteliği ve Cayma Hakkı: Menajerlik, Konser, Albüm, Reklam (TBK m.484, 512, FSEK m.58)

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Türk hukukunda “sanatçı sözleşmesi” adını taşıyan ayrı bir sözleşme tipi yoktur. Konser ve sahne sözleşmeleri çoğunlukla eser sözleşmesi, menajerlik sözleşmeleri vekâlet ağırlıklı isimsiz sözleşme, bağımlı çalışma ise hizmet sözleşmesi sayılır. Sözleşmeden çıkışın yolu ve bedeli bu nitelendirmeye göre değişir: organizatör konseri, yapılan kısmın karşılığını ve sanatçının bütün zararını ödeyerek feshedebilir (TBK m.484); vekâlet her zaman sona erdirilebilir, ancak uygun olmayan zamanda sona erdiren zararı öder (TBK m.512); devraldığı mali hakkı kullanmayan tarafa karşı eser sahibine noter aracılığıyla cayma hakkı tanınmıştır (FSEK m.58).

Kısaca

Menajerlik, konser, albüm, yayım ve reklam sözleşmelerinin eser, vekâlet ve hizmet sözleşmesi olarak nitelendirilmesi; TBK m.484, m.512, m.435 ve FSEK m.58 kapsamında sözleşmeden çıkış, konser biletinde cayma, görevli mahkeme, süreler ve Yargıtay kararları.

Sanatçı sözleşmeleri rehberi: menajerlik, konser ve sahne performansı, organizasyon, albüm, yayım, reklam yüzlüğü ve dijital platform sözleşmelerinin eser, vekâlet, hizmet ve yayım sözleşmesi olarak nitelendirilmesi; iş sahibinin tazminat karşılığı feshi, vekâletin her zaman sona erdirilmesi, haklı nedenle fesih, FSEK m.58 cayma hakkı, aşırı ifa güçlüğü, konser biletinde cayma istisnası, cayma parası, görevli mahkeme, arabuluculuk, zamanaşımı, ispat ve Yargıtay kararları.

Sanatçı Sözleşmesi Nedir? Başlıca Türleri

Bir şarkıcının menajeriyle, bir oyuncunun yapım şirketiyle ya da bir grubun konser organizatörüyle imzaladığı metinler uygulamada “sanatçı sözleşmesi” diye anılır; kanun koyucu ise bu ilişkileri tek bir başlık altında düzenlememiştir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun özel borç ilişkileri kısmında yalnız yayım sözleşmesi doğrudan fikir ve sanat eserlerine özgüdür. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) da bir sözleşme tipi kurmaz; mali hakların devri, ruhsat (kullanma izni), şekil ve cayma konularında tamamlayıcı ve kısmen emredici kurallar koyar. Bu nedenle sözleşmenin hukuki rejimi, tarafların verdiği addan değil, üstlenilen edimlerin niteliğinden çıkarılır; TBK m.19 da tarafların kullandıkları sözcüklere değil, gerçek ve ortak iradelerine bakılacağını öngörür.

Menajerlik ve temsil: Menajer sanatçının kariyerini yönetmeyi, teklifleri değerlendirmeyi ve çoğu zaman onun adına sözleşme müzakere etmeyi üstlenir; karşılığında gelirlerden yüzde olarak belirlenen bir pay alır. Münhasırlık, sanatçının doğrudan iş almasının yasaklanması ve fesih hâlinde cezai şart bu sözleşmelerin olağan hükümleridir. Konser ve sahne performansı: Sanatçı belirli tarih ve mekânda belirli süreli bir gösteriyi gerçekleştirmeyi, organizatör ücret ödemeyi ve teknik koşulları (sahne, ses-ışık, ulaşım, konaklama) sağlamayı üstlenir; peşin ödeme, tarihe göre kademeli iptal bedeli ve teknik şartname (rider) yaygındır. Organizasyon: Etkinliğin bütün olarak planlanması ve yürütülmesi; organizatör ile mekân, sponsor veya belediye arasındaki sözleşmeler de bu gruptadır.

Albüm ve kayıt: Yapımcı (prodüktör) kaydı finanse eder, sanatçı icrasını gerçekleştirir; ilk tespite bağlı haklar yapımcıda doğar, sanatçının icracı hakları sözleşmeyle yapımcıya devredilir (bu sözleşmelerin geçerliliği ve cezai şart sorunları serinin üçüncü yazısının konusudur). Yayım: Söz yazarı veya besteci eserini çoğaltılıp yayılmak üzere yayımcıya bırakır; TBK m.487’deki yayım sözleşmesi bu ilişkinin çerçevesidir. Reklam ve marka yüzlüğü: Sanatçının adı, görüntüsü ve sesi üzerinde kullanım izni niteliğindedir; FSEK m.86, resim ve portrelerin tasvir edilenin muvafakati olmadan umuma arz edilemeyeceğini öngörür. Dijital platform: Eserin veya kaydın, gerçek kişilerin seçtikleri yer ve zamanda erişimine sunulmasını konu alır; bu umuma iletim hakkı eser sahibi için FSEK m.25’te, icracı sanatçı ve fonogram yapımcısı için FSEK m.80’de düzenlenmiştir.

Hukuki Nitelendirme: Eser, Vekâlet, Hizmet, Yayım ve Karma Sözleşmeler

Eser sözleşmesi (TBK m.470 vd.)

Eser sözleşmesinde yüklenici bir sonucu ortaya koymayı üstlenir. Buradaki “eser”, FSEK’teki fikir ve sanat eserinden farklıdır: objektif olarak tespit edilebilen bir sonuçtur ve maddi bir şeyde somutlaşması gerekmez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bir sanatçının televizyonda sunuculuk ve dizide oyunculuk yapmasını konu alan sözleşmeyi bu ölçütle eser sözleşmesi saymış; öğretiye ve İsviçre içtihadına atıfla bir sanatçının tek bir konser vermesini de eser sözleşmesi örnekleri arasında anmıştır. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi de yılbaşı konseri için yapılan sözleşmeyi eser sözleşmesi olarak değerlendirmiştir (her iki karar aşağıda). Konser, sahne ve organizasyon sözleşmeleri bu nedenle ağırlıklı olarak eser sözleşmesi hükümlerine tabidir.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.470 (Eser sözleşmesinin tanımı)

“Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, işsahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.”

Nitelendirme her zaman tartışmasız değildir. Aynı Hukuk Genel Kurulu kararındaki karşı oylardan birinde, başkasına ait bir senaryoyu yorumlamayı üstlenen icracı sanatçıyla yapılan sözleşmenin eser sözleşmesi değil, FSEK m.80 kapsamında icracı haklarına ilişkin bir taahhüt olduğu savunulmuştur. Çoğunluk bu görüşü benimsememiştir; ancak karşı oy, sanatçının kendi icrası üzerinde bağlantılı hak doğuran sözleşmelerde FSEK’in ne ölçüde devreye girdiği tartışmasını gösterir.

Vekâlet sözleşmesi (TBK m.502 vd.)

Menajerlik sözleşmeleri sanatçının işlerini görmeyi ve onun adına hukuki işlemler yapmayı konu aldığından vekâlete yakındır. TBK m.502/2, vekâlet hükümlerinin niteliklerine uygun düştükleri ölçüde kanunda düzenlenmemiş iş görme sözleşmelerine de uygulanacağını öngörür; bu hüküm tipik olmayan menajerlik sözleşmeleri için köprüdür. Menajer işi sadakat ve özenle yürütmek (TBK m.506), yürüttüğü işin hesabını vermek ve aldıklarını sanatçıya teslim etmekle (TBK m.508) yükümlüdür.

Hizmet sözleşmesi (TBK m.393 vd.)

Hizmet sözleşmesinin ayırt edici unsuru bağımlılıktır (TBK m.393). Orkestrada sürekli çalışan müzisyen, bir mekânın kadrolu sahne sanatçısı ya da belirli bir dönem yapımcının talimatlarıyla çalışan oyuncu bakımından bu unsur gerçekleşebilir. Nitelendirme koruyucu kuralları devreye sokar: yalnız işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir (TBK m.420/1); on yıldan uzun süreli sözleşme on yıl geçtikten sonra altı aylık bildirim süresiyle feshedilebilir (TBK m.430/3). İlişki 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında bir iş sözleşmesiyse iş yargısının usul kuralları, özellikle dava şartı arabuluculuk uygulanır.

Yayım sözleşmesi (TBK m.487 vd.)

Yayım sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır (TBK m.488) ve eser sahibinin hakları sözleşmenin ifasının gerektirdiği ölçüde ve süreyle yayımcıya geçer (TBK m.489). Yayımcı tükenen baskıyı yenilemeyi ihmal ederse yayımlatan uygun bir süre verir; süre sonuçsuz geçerse sözleşmeden cayabilir (TBK m.491). Yayımcının planına göre eser meydana getirilmesinde mali haklar yayımcıya ait olur (TBK m.501).

Karma ve isimsiz sözleşmeler

Menajerlik, albüm yapımı, yayıncılık, konser gelirlerinden pay ve marka kullanımını aynı metinde toplayan “360 derece” sözleşmeler ile sanatçının hem bir edimi yerine getirdiği hem de kişilik değerlerinin kullanılmasına izin verdiği reklam sözleşmeleri karma niteliktedir. Bunlarda uyuşmazlığa konu edim belirleyicidir: yapılmayan konserde eser sözleşmesi, menajerin hesap verme borcunda vekâlet, kayıtların kullanımında FSEK hükümleri ağırlık kazanır. Uzun süreli ve münhasır bağlanma sözleşmelerinin geçerlilik sınırları serinin ikinci yazısında ele alınmaktadır.

Nitelendirmenin Pratik Sonuçları

Nitelendirme; sözleşmeden kimin, ne zaman ve hangi bedelle çıkabileceğini, zamanaşımı süresini ve görevli mahkemeyi belirler:

  • Eser sözleşmesi: İş sahibi eser tamamlanmadan önce, yapılan kısmın karşılığını ve yüklenicinin bütün zararını ödeyerek feshedebilir; yüklenicinin açık gecikmesinde teslim gününü beklemeden dönebilir (TBK m.473). Alacaklar kural olarak beş yılda zamanaşımına uğrar.
  • Vekâlet: Her iki taraf her zaman sona erdirebilir; uygun olmayan zamanda sona erdiren zararı giderir. Alacaklar beş yıllık süreye tabidir.
  • Hizmet sözleşmesi: Belirsiz süreli sözleşme bildirim süreleriyle (TBK m.432), her sözleşme haklı sebeple derhâl feshedilebilir; haklı fesih sebebine sözleşmeye aykırılığıyla yol açan taraf zararı tamamen giderir (TBK m.437).
  • Yayım sözleşmesi: Yazılı şekil geçerlilik şartıdır; davalar, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılır (TTK m.4/1).

Nitelendirmenin sonucu nasıl değiştirdiğini sanatçı dışı bir dosya açıkça gösterir. “Hizmet akdi” başlıklı sözleşmeye aykırı olarak bildirim süresine uymadan istifa eden şirket genel müdüründen cezai şart istenen davada Yargıtay 11. Hukuk Dairesi çoğunluğu uyuşmazlığı hizmet ilişkisi ve haklı fesih ekseninde değerlendirip istifanın haklılığının somut delille ispatlanamadığı gerekçesiyle ret kararını bozmuş; karşı oy ise ilişkinin vekâlet niteliğinde olduğunu, TBK m.512 emredici olduğundan cezai şartın geçersiz bulunduğunu savunmuştur (karar aşağıda). Aynı olgular, nitelendirmeye göre cezai şartın istenebilmesi ya da hiç istenememesi sonucunu doğurmuştur.

FSEK’in Sözleşmeye Etkisi: Devir, Ruhsat ve Yazılı Şekil

Sözleşmenin konusu bir eser, icra veya kayıt üzerindeki haklarsa FSEK hükümleri sözleşme tipinden bağımsız olarak uygulanır. Eser sahibi mali haklarını süre, yer ve muhteva itibarıyla sınırlı veya sınırsız devredebilir ya da yalnız kullanma yetkisi (ruhsat) verebilir (FSEK m.48). Mali haklar birbirine bağlı değildir (FSEK m.20); aksi kararlaştırılmadıkça her ruhsat basit ruhsattır (FSEK m.56); devralan hakkı başkasına ancak eser sahibinin yazılı muvafakatiyle devredebilir (FSEK m.49). En sık sonuç doğuran kural, mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesidir (FSEK m.52); komşu hak sahiplerinin verdikleri izinlerin yazılı olması da zorunludur (FSEK m.80). Henüz vücuda getirilmemiş esere ilişkin tasarruflar batıl, bunlara ilişkin taahhütler ise geçerlidir; gelecekteki eserlerin bütününe veya belirli bir türüne ilişkin taahhütler bir yıllık bildirimle feshedilebilir (FSEK m.50). Şekil eksikliğinin cezai şarta etkisi serinin üçüncü, gelecekteki eserlere ilişkin bağlanmalar ikinci yazısında incelenmektedir.

Cayma (Sözleşmeden Dönme) Hakkının Farklı Görünümleri

“Cayma hakkı” deyimi uygulamada birbirinden farklı kurumlar için kullanılır; her birinin şartı ve bedeli ayrıdır.

Eser sözleşmesinde iş sahibinin tazminat karşılığı feshi (TBK m.484)

Organizatör eser tamamlanmadan önce sebep göstermeksizin sözleşmeden kurtulabilir; bedeli, yapılan kısmın karşılığını ödemek ve yüklenicinin bütün zararlarını gidermektir. Bilet satışlarının beklenenin altında kalması gibi organizatörün kendi risk alanındaki bir nedenle konserin iptali tipik örnektir. “Bütün zarar”, sanatçının o tarih için geri çevirdiği teklif nedeniyle yoksun kaldığı kazancı da tartışma konusu yapar; buna karşılık sanatçının konser yapılmadığı için harcamadığı giderler hesapta dikkate alınmalıdır. Sözleşmelerdeki tarihe göre kademeli iptal bedelleri bu zararın önceden götürü olarak belirlenmesidir ve cezai şart hükümlerine, dolayısıyla aşırılık denetimine tabidir.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.484 (Tazminat karşılığı fesih)

“İşsahibi, eserin tamamlanmasından önce yapılmış olan kısmın karşılığını ödemek ve yüklenicinin bütün zararlarını gidermek koşuluyla sözleşmeyi feshedebilir.”

Sanatçıdan kaynaklanan engeller: imkânsızlık ve yeteneğin kaybı

Sanatçının kişisel özellikleri gözetilerek yapılan sözleşme, onun ölümü veya kusuru olmaksızın eseri tamamlama yeteneğini kaybetmesiyle kendiliğinden sona erer; ses kaybı veya ağır hastalık bu hükmün doğrudan uygulama alanıdır. Konserin tarafların kusuru olmaksızın gerçekleşememesi ise imkânsızlıktır: borç sona erer ve alınan edim sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri verilir (TBK m.136). Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, sanatçının uçuşunun hava şartları nedeniyle gerçekleşmemesi yüzünden yapılamayan konserde tarafların kusurundan söz edilemeyeceğini, tarafların verdiklerini iade edeceğini kabul etmiştir.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.486 (Yüklenicinin ölümü veya yeteneğini kaybetmesi)

“Yüklenicinin kişisel özellikleri göz önünde tutularak yapılmış olan sözleşme, onun ölümü veya kusuru olmaksızın eseri tamamlama yeteneğini kaybetmesi durumunda kendiliğinden sona erer. Bu durumda işsahibi, eserin tamamlanan kısmından yararlanabilecek ise, onu kabul etmek ve karşılığını vermekle yükümlüdür.”

Vekâletin her zaman sona erdirilebilmesi (TBK m.512) ve emredici niteliği

Vekâlet güvene dayandığından iki taraf da sözleşmeyi her zaman tek taraflı sona erdirebilir. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi bu hükmü emredici saymış, azil ve istifa hakkını zorlaştıran kararlaştırmaları geçersiz bularak fesih hâlinde beş yıllık ücretin ödenmesini öngören cezai şartı uygulamamıştır. Bedel tamamen ortadan kalkmaz: uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin bundan doğan zararını giderir. Genel çerçeve vekâlet sözleşmesi ve azil yazımızdadır.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.512 (Tek taraflı sona erdirme)

“Vekâlet veren ve vekil, her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir. Ancak, uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.”

Menajerlik sözleşmelerinde uygulama tek düze değildir. Fikri haklar uyuşmazlıklarına bakan Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin önüne gelen menajerlik ve albüm yapım dosyalarının önemli bir kısmı TBK m.512 üzerinden değil, haklı veya haksız fesih, sözleşme hükümlerinin geçerliliği ve cezai şartın indirilmesi üzerinden çözülmüştür; çünkü bu sözleşmeler salt iş görme değil, münhasırlık, yatırım ve gelir paylaşımı da içerir. Sanatçı açısından güvenli yol, ilişkiyi sona erdirirken hem TBK m.512’ye hem de somut haklı nedenlere dayanmak ve bunları yazılı bildirimde açıkça göstermektir.

Hizmet sözleşmesinde haklı nedenle fesih (TBK m.435)

İlişki hizmet sözleşmesiyse taraflardan her biri haklı sebeple sözleşmeyi derhâl feshedebilir ve sebebi yazılı bildirmek zorundadır. Ücretin ödenmemesi, sanatçıya baskı ve hakaret, taahhüt edilen yayın veya sahne imkânının hiç sağlanmaması tipik haklı sebeplerdir. Hizmet sözleşmesi dışındaki sürekli sanatçı sözleşmelerinde de, ifasına başlanmış sürekli edimli sözleşmede borçlunun temerrüdü hâlinde fesih ve erken sona ermeden doğan zararın istenmesi mümkündür (TBK m.126); fesihten önce kural olarak uygun bir süre verilir (TBK m.123).

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.435 (Haklı sebeple derhâl fesih)

“Taraflardan her biri, haklı sebeplerle sözleşmeyi derhâl feshedebilir. Sözleşmeyi fesheden taraf, fesih sebebini yazılı olarak bildirmek zorundadır. Sözleşmeyi fesheden taraftan, dürüstlük kurallarına göre hizmet ilişkisini sürdürmesi beklenemeyen bütün durum ve koşullar, haklı sebep sayılır.”

FSEK m.58: hakkın kullanılmaması nedeniyle eser sahibinin cayması

Mali hakkı veya ruhsatı devralan, kararlaştırılan veya uygun bir sürede bu haktan gereği gibi yararlanmaz ve bu yüzden eser sahibinin menfaatleri esaslı surette zedelenirse eser sahibi sözleşmeden cayabilir. Şarkısını devrettiği yayımcının veya yapımcının eseri yıllarca hiç kullanmadığını gören söz yazarı veya besteci bu hükmün tipik muhatabıdır. Usul katıdır: noter aracılığıyla uygun bir mehil verilir, sonuç alınmazsa noter ihbarıyla cayma tamamlanır; itiraz davası ihbarın tebliğinden itibaren dört hafta içinde açılmalıdır.

İlgili Kanun Hükmü — 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.58 (Cayma hakkı)

“Mali bir hak veya ruhsat iktisap eden kimse, kararlaştırılan süre içinde ve eğer bir süre tayin edilmemişse icabı hale göre münasip bir zaman içinde hak ve salahiyetlerden gereği gibi faydalanmaz ve bu yüzden eser sahibinin menfaatleri esaslı surette ihlal edilirse eser sahibi sözleşmeden cayabilir. Cayma hakkını kullanmak istiyen eser sahibi sözleşmedeki hakların kullanılması için noter vasıtasiyle diğer tarafa münasip bir mehil vermeye mecburdur. … Verilen mehil neticesiz geçerse veya mehil tayinine lüzum yoksa noter vasıtasiyle yapılacak ihbar ile cayma tamam olur. Cayma ihbarının tebliğinden itibaren 4 hafta geçtikten sonra caymaya karşı itiraz davası açılamaz. … Cayma hakkından önceden vazgeçme caiz olmadığı gibi bu hakkın dermeyanını iki yıldan fazla bir süre için meneden takyitler de hükümsüzdür.”

Hüküm “eser sahibi”nden söz eder; yalnız icrası üzerinde hakkı bulunan icracı sanatçının bu özel caymaya başvurabileceği açık değildir, ancak o da genel hükümlere dayanabilir. Özel caymanın genel fesih imkânını ortadan kaldırmadığı istinaf içtihadında da vurgulanmıştır: İstanbul BAM 16. Hukuk Dairesi, 2018/1799 E., 2021/710 K., caymayı hak iktisap edenin haktan gereği gibi yararlanamaması hâlinde kullanılabilen özel bir fesih hâli olarak nitelendirmiş, diğer ihlallerde ve temerrütte genel hükümlere göre feshe engel olmadığını belirtmiş ve somut ihtarnamenin içerik itibarıyla cayma sayılamayacağını kabul etmiştir. Cayma iradesi bu nedenle FSEK m.58’in şartları ve kullanılmayan hak açıkça gösterilerek bildirilmelidir.

Aşırı ifa güçlüğü ve uyarlama (TBK m.138)

Öngörülmeyen olağanüstü bir durum ifayı dürüstlük kurallarına aykırı düşecek ölçüde ağırlaştırırsa borçlu sözleşmenin uyarlanmasını, bu mümkün değilse dönmeyi isteyebilir; sürekli edimli sözleşmelerde kural olarak fesih hakkı kullanılır. Salgın, mekânların kapatılması veya olağanüstü kur artışı turne ve organizasyon sözleşmelerinde bu hükmü gündeme getirir; ifa tamamen imkânsızlaşmışsa imkânsızlık hükümleri uygulanır. Şartlar sözleşmenin uyarlanması yazımızda incelenmiştir.

Tüketici işlemlerinde cayma: konser ve etkinlik biletleri

İnternetten satılan bilet mesafeli sözleşmedir ve tüketici kural olarak on dört gün içinde gerekçe göstermeksizin cayabilir (TKHK m.48/4). Ancak Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m.15/1-g, taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça belirli bir tarihte veya dönemde yapılması gereken, eğlence veya dinlenme amacıyla boş zamanın değerlendirilmesine ilişkin sözleşmelerde cayma hakkını kullanılamaz kılar; belirli tarihli konser bileti bu kapsamdadır. Resmî metinde, aynı maddeye 2022’de eklenen bazı bentlerin Danıştay Onuncu Dairesinin 6 Mayıs 2026 tarihli kararıyla iptal edildiği ve bir bendin 2025’te yürürlükten kaldırıldığı görülmektedir; konser biletlerini kapsayan bent yürürlüktedir. İstisna yalnız cayma hakkını kaldırır: iptal veya ertelemede bedel iadesi genel hükümlerden istenir. Genel rejim mesafeli sözleşmede cayma hakkı yazımızdadır.

Cayma parası, bağlanma parası ve dönme cezası

Sözleşme kurulurken verilen para kural olarak sözleşmenin kanıtı olan bağlanma parası sayılır ve esas alacaktan düşülür (TBK m.177). Cayma parası açıkça kararlaştırılmışsa her iki taraf caymaya yetkilidir; veren cayarsa verdiğini bırakır, alan cayarsa iki katını geri verir (TBK m.178). Borçlunun cezayı ödeyerek sözleşmeden dönmesine imkân veren dönme cezası ise TBK m.179/3 kapsamındadır. “Kapora” veya “iade edilmez avans” gibi adlandırmalar sonucu tek başına belirlemez; metnin bütününe bakılır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme, Arabuluculuk

FSEK’in düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan davalarda görevli mahkeme, fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir; bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi bakar (SMK m.156/1).

İlgili Kanun Hükmü — 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.76/1 (Görev)

“Bu Kanunun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan dava ve işler ile bu Kanundan kaynaklanan ceza davalarında görevli mahkeme, Sınai Mülkiyet Kanununun 156 ncı maddesinin birinci fıkrasında belirtilen mahkemelerdir.”

Her sanatçı sözleşmesi uyuşmazlığı FSEK’ten doğmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ihtisas mahkemesinin görevi için davacının davada fikri mülkiyet hakkına veya hak sahipliğine dayanması gerektiğini; FSEK’te korunan bir hakka dayanılmadan sunuculuk ve oyunculuk sözleşmesinin haksız feshine dayalı cezai şart ve tazminat istendiğinde uyuşmazlığın eser sözleşmesi hükümlerine göre genel mahkemede, ticari dava şartları varsa asliye ticaret mahkemesinde çözüleceğini kabul etmiştir.

İlgili Kanun Hükmü — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4/1 (Ticari davalar)

“(1) Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın; … d) Fikrî mülkiyet hukukuna dair mevzuatta, … öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ticari dava ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılır. Ancak, herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar bundan istisnadır.”

Son cümle, bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davaları ticari dava kapsamından çıkarır; örneğin yayıncılık veya yapım şirketinin taraf olmadığı, iki gerçek kişi arasındaki eser sahipliği uyuşmazlığı ticari dava sayılmayabilir. Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A); iş sözleşmesinden doğan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı için de arabuluculuk 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca dava şartıdır. Görevin tartışmalı olduğu dosyalarda arabuluculuk sürecinin işletilmesi usulden ret riskini azaltır. Yetkide genel kurallar uygulanır; eser sahibi tecavüzün refi ve men davalarını ikamet ettiği yerde de açabilir (FSEK m.66). Sözleşmedeki yetki şartının geçerliliği tarafların tacir veya kamu tüzel kişisi olmasına bağlıdır.

Süreler ve Zamanaşımı

Sözleşmeden doğan alacaklarda genel süre on yıldır (TBK m.146). Ücret gibi dönemsel edimler (TBK m.147/1), vekâletten doğan alacaklar (TBK m.147/5) ve yüklenicinin ağır kusuru dışında eser sözleşmesinden doğan alacaklar (TBK m.147/6) beş yıllık zamanaşımına tabidir. Mali haklara tecavüz nedeniyle tazminat haksız fiil hükümlerine göre istenir (FSEK m.70); süre, zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden başlayarak iki, her hâlde fiilden başlayarak on yıldır (TBK m.72).

Hak düşürücü süreler ayrıca izlenmelidir: FSEK m.58 caymasına karşı itiraz davası dört hafta; yanılma, aldatma veya korkutma nedeniyle sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirme bir yıl (TBK m.39); aşırı yararlanmada öğrenmeden veya zor durumun kalkmasından başlayarak bir yıl, her hâlde sözleşmeden başlayarak beş yıl (TBK m.28). Hizmet sözleşmesinde haklı sebep olmaksızın işi aniden bırakan işçiye karşı tazminat talebi işi bırakmadan başlayarak otuz gün içinde dava veya takip yoluyla kullanılmazsa düşer (TBK m.439).

İspat

Kanunun öngördüğü şekil kural olarak geçerlilik şeklidir (TBK m.12). Sanatçı sözleşmelerinde yayım sözleşmesinin yazılı yapılması ve mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı olup hakların ayrı ayrı gösterilmesi şartları ön plandadır. Yazılı şekilde borç altına girenlerin imzası zorunludur; güvenli elektronik imza ile gönderilip saklanabilen metinler de yazılı şekil yerine geçer (TBK m.14). Bu nedenle yalnız e-posta veya mesajlaşma uygulamasıyla verilen “onay” mali hak devri için tek başına yeterli olmayabilir; buna karşılık edimler, ödemeler ve feshin haklılığı bakımından değerli delildir.

FSEK davalarında ispat kolaylaştırılmıştır: davacı kuvvetli kanaat oluşturacak delil sunarsa mahkeme kullananlardan izin belgelerini veya kullanılan eser listelerini isteyebilir; bunların sunulamaması haksız kullanım karinesi oluşturur (FSEK m.76/2). Haklı fesih iddiasında ise feshi yapan taraf, sözleşmenin sürdürülmesini kendisinden beklenemez kılan olguları somut delille ispat etmelidir; soyut tanık beyanları yeterli görülmeyebilir.

Yargıtay Kararları

Sanatçının sunuculuk ve oyunculuk sözleşmesi eser sözleşmesidir; FSEK hakkına dayanılmayan davada ihtisas mahkemesi görevli değildir

Yargıtay Kararı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2009/459 E., 2009/541 K., 18.11.2009 (Hukuk Genel Kurulunun direnme kararını bozan gerekçesi; oyçokluğu, iki karşı oy)

“Eser sözleşmesi bir iş görme sözleşmesi olmakla birlikte, bu sözleşmede önemli olan çalışmanın kendisinden çok, bu çalışmadan ortaya çıkan ve objektif olarak gözlenmesi kabul olan sonuçtur. … 5846 sayılı FSEK'in 76. maddesi hükmü gereğince; bu Kanun'un düzenlediği hukuksal ilişkilerden kaynaklanan uyuşmazlıklarda Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi görevlidir. Ancak bunun için öncelikle, davacı yanın, davada “Fikri mülkiyet hakkına veya hak sahipliğine” dayanması gereklidir.”

Hava şartları nedeniyle yapılamayan konser: kusursuz imkânsızlıkta taraflar verdiklerini iade eder

Yargıtay Kararı

“Somut olayda; konser günü olan 31/12/2014 günü sanatçının İstanbul Atatürk Havalimanından Antakya’ya gideceği uçuş, hava şartları dolayısıyla gerçekleşmemiş ve sanatçı ve ekibinin gitmemesi sebebiyle konser yapılamamıştır. Sözleşmenin tarafların kendinden kaynaklanmayan bir sebep neticesinde imkansız hale geldiği anlaşıldığından tarafların kusurundan bahsedilemez. Bu sebeple taraflar verdiklerini iade eder.”

Vekâletin her zaman sona erdirilebilmesi emredicidir; azil ve istifayı zorlaştıran cezai şart geçersizdir

Yargıtay Kararı
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, 2014/19562 E., 2015/20555 K., 16.06.2015 (Dairenin bozma gerekçesi; avukatlık ücret sözleşmesi)

“Emredici nitelikteki bu hüküm gereğince müvekkil, vekilini her zaman azletmek hakkından, vekil de her zaman istifa edebilmek hakkından önceden vazgeçemez. Bunun aksini öngören sözleşmeler geçersiz olduğu gibi, istifa ve azil hakkını zorlaştıran kararlaştırmalar da geçersizdir.”

Haklı fesih iddiası somut delille ispatlanmalıdır; nitelendirme tartışması (hizmet mi, vekâlet mi)

Yargıtay Kararı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2020/730 E., 2020/5053 K., 16.11.2020 (Daire çoğunluğunun bozma gerekçesi; karşı oy ilişkinin vekâlet niteliğinde olduğunu ve TBK m.512 uyarınca cezai şartın geçersizliğini savunmuştur)

“Mahkemece hükme dayanak yapılan tanık beyanları ise soyut nitelikte olup, sözleşmenin haklı nedenlerle feshedildiğini ispata yetersiz olduğu halde mahkemece, hatalı değerlendirmeyle davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.”

Uygulamada Dikkat Edilecekler

  1. Sözleşmenin adını değil içeriğini yazın. “Menajerlik” başlıklı metin bağımlı çalışma öngörüyorsa hizmet sözleşmesi hükümlerine tabi olabilir; açık edim tanımları nitelendirme tartışmasını azaltır.
  2. Sona erme rejimini tipe uygun kurun. Konser sözleşmesinde iptal bedellerini kademeli ve gerekçeli belirleyin; menajerlik sözleşmesinde azli yasaklayan değil, uygun olmayan zamanda sona erdirmenin sonuçlarını düzenleyen hükümler tercih edin.
  3. Mücbir sebebi ayrıca düzenleyin. Hava şartları, ulaşım iptali, hastalık ve resmî yasaklarda iade, erteleme ve yeni tarih seçeneklerini yazın; aksi hâlde imkânsızlığa ilişkin genel kurallar uygulanır.
  4. Her hak devrinde hakları tek tek sayın. Çoğaltma, yayma, umuma iletim, işleme gibi haklar ile süre, bölge ve mecra ayrı ayrı yazılmalı; “tüm haklar” ifadesi yeterli güvence sağlamaz.
  5. Bildirimleri usulüne göre yapın. FSEK caymasında noter mehili ve noter ihbarı zorunludur; hizmet ilişkisinde fesih sebebi yazılı bildirilir. Dayanılan hüküm ve olgular açıkça gösterilmelidir.
  6. Arabuluculuğu ve kısa süreleri takvime alın. Para alacağına ilişkin ticari davalarda ve iş sözleşmesi alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır; dört haftalık itiraz, bir yıllık irade sakatlığı ve otuz günlük tazminat süreleri kaçırıldığında hak kaybı doğar.

Sıkça Sorulan Sorular

Menajerimle olan sözleşmemi istediğim zaman sona erdirebilir miyim?

Sözleşme vekâlet niteliği taşıyorsa her iki taraf onu her zaman tek taraflı sona erdirebilir (TBK m.512); Yargıtay bu hakkı zorlaştıran kayıtları geçersiz saymaktadır. Ancak uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin zararını giderir. Menajerlik sözleşmeleri uygulamada çoğu kez haklı fesih ve cezai şart üzerinden değerlendirildiğinden somut haklı nedenleri yazılı bildirimde göstermek güvenli yoldur.

Organizatör konseri iptal ederse sanatçı ne isteyebilir?

Konser sözleşmesi çoğunlukla eser sözleşmesidir. Organizatör eser tamamlanmadan önce sözleşmeyi feshedebilir, ancak yapılan kısmın karşılığını ödemek ve sanatçının bütün zararlarını gidermek zorundadır (TBK m.484). Kademeli iptal bedelleri bu zararın önceden belirlenmesidir ve aşırıysa indirilebilir.

Hastalandım ve konsere çıkamıyorum; sorumlu olur muyum?

Sözleşme sanatçının kişisel özellikleri gözetilerek yapılmışsa, kusuru olmaksızın eseri tamamlama yeteneğini kaybetmesiyle sözleşme kendiliğinden sona erer (TBK m.486); kusursuz imkânsızlıkta taraflar aldıklarını iade eder. Durum gecikmeksizin bildirilmeli ve belgelenmelidir.

İnternetten aldığım konser biletinden on dört gün içinde cayabilir miyim?

Kural olarak hayır. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği, belirli bir tarihte yapılması gereken eğlence ve boş zaman değerlendirme hizmetlerinde, taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça cayma hakkını kullanılamaz kılar. Konser iptal edilir veya ertelenirse bedel iadesi genel hükümlerden istenir.

Şarkımı devrettiğim yapımcı onu hiç kullanmıyor; ne yapabilirim?

Devralan hakkı kararlaştırılan veya uygun bir sürede gereği gibi kullanmaz ve menfaatleriniz esaslı surette zedelenirse FSEK m.58 uyarınca sözleşmeden cayabilirsiniz. Önce noter aracılığıyla uygun bir mehil verilir, sonuç alınmazsa noter ihbarıyla cayma tamamlanır; karşı tarafın itiraz davası süresi dört haftadır.

Sanatçı sözleşmesinden doğan davaya hangi mahkeme bakar?

Dava FSEK’ten doğan bir hakka veya hak sahipliğine dayanıyorsa fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi, bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir (FSEK m.76). FSEK hakkına dayanmayan sözleşme uyuşmazlıkları, ticari dava şartları varsa asliye ticaret mahkemesinde görülür; iş sözleşmesi niteliğindeki ilişkilerde iş yargısı ve arabuluculuk kuralları uygulanır.

Sanatçı, menajer, yapımcı ve organizatör sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar büromuzun Ticaret ve Şirketler Hukuku çalışma alanı kapsamında değerlendirilmektedir.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Ticaret ve Şirketler Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Ticaret ve Şirketler Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: sanatçı sözleşmesi · menajerlik sözleşmesi · konser sözleşmesi · organizasyon sözleşmesi · eser sözleşmesi TBK m.470 · iş sahibinin tazminat karşılığı feshi TBK m.484 · vekâletin her zaman sona erdirilmesi TBK m.512 · hizmet sözleşmesi haklı fesih TBK m.435 · FSEK m.58 cayma hakkı · FSEK m.52 yazılı şekil · FSEK m.76 fikri ve sınai haklar mahkemesi · konser bileti cayma hakkı istisnası · cayma parası TBK m.178

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Sanatçı Sözleşmelerinin Niteliği ve Cayma Hakkı: Menajerlik, Konser, Albüm, Reklam (TBK m.484, 512, FSEK m.58)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-10-25, https://capar.av.tr/makale/sanatci-sozlesmeleri-hukuki-niteligi-ve-cayma-hakki

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›