Son gözden geçirme:
Üniversitelerde Kişiye Özel (Adrese Teslim) Kadro İlanının İptali Davası
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Üniversiteler ilan ettikleri akademik kadrolara bilimsel kaliteyi ve hizmet ihtiyacını gözeten özel şartlar koyabilir; ancak bu şartlar belirli bir adayı tarif edecek ölçüde daraltılamaz. Mevzuat bunu açıkça yasaklar ve Danıştay 8. Dairesinin incelenen kararlarında, yalnızca bir adayın tez konusuyla örtüşen ya da kadronun ihtiyacıyla ilişkisi somut olarak ortaya konulamayan şartlara dayalı ilan ve atamalar iptal edilmiştir. Buna karşılık herkesin belgeleyerek karşılayabileceği nesnel tecrübe veya öğretim dili şartları hukuka uygun bulunmuştur. Dava, kural olarak işlemin yazılı bildiriminden ya da öğrenilmesinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır; iptal kararı davacının kendiliğinden atanması sonucunu doğurmaz.
Belirli bir adayı tarif eden akademik kadro ilanına ve atamaya karşı iptal davası: Anayasa, 2547 sayılı Kanun, yönetmelikler, süre, ehliyet, Danıştay kararları.
Üniversitelerde kişiye özel (“adrese teslim”) akademik kadro ilanları ve bunlara dayalı atamalara karşı iptal davası rehberi; Anayasa’daki eşitlik ve kamu hizmetine girme güvencesi, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nda doktor öğretim üyesi, doçent, profesör, öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi kadrolarına atama usulü, Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği ile merkezi sınav yönetmeliğindeki “belirli bir adayı tanımlayan özel şart” yasağı, dava açma ehliyeti, süre, görevli ve yetkili mahkeme, yürütmenin durdurulması, 2026 temyiz değişikliği ve doğrulanmış Danıştay 8. Daire kararları.
Kişiye Özel Kadro İlanı Nedir?
Kamuoyunda “kişiye özel” ya da “adrese teslim” ilan denilen durum, açık bir akademik kadronun ilanında yer alan başvuru şartlarının, kadronun gerçek ihtiyacından çok, önceden belirlenmiş bir adayın özgeçmişine göre biçimlendirilmesidir. Bu hukuki bir terim değildir; mevzuat ve yargı kararları aynı olguyu “belirli bir adayı tanımlayan özel şart” ya da “kişiyi tarif eden koşul” olarak adlandırır. Tipik görünümleri; ilan şartına bir adayın doktora veya uzmanlık tezinin başlığının neredeyse aynen yazılması, birbirinden bağımsız birkaç dar araştırma konusunun aynı ilanda birleştirilmesi, yalnızca kurum içindeki bir araştırma görevlisinin karşılayabileceği deneyim veya proje şartlarıdır.
Böyle bir ilanın hukuki sorunu, rekabetin daha başvuru aşamasında ortadan kalkmasıdır. Şartı karşılayamayan adaylar ya hiç başvuramaz ya da ön incelemede elenir; jüri değerlendirmesi bilimsel yeterliliğin karşılaştırılması olmaktan çıkar. Bu nedenle uyuşmazlık, idari işlemin sebep ve maksat unsurları üzerinden denetlenir: İlan şartı kamu yararı ve hizmet gereklerine mi dayanıyor, yoksa takdir yetkisi belirli bir kişiyi kadroya yerleştirmek için mi kullanılmış?
Anayasal Çerçeve: Eşitlik ve Kamu Hizmetine Girme
Akademik kadrolar kamu görevidir; bu nedenle kadro ilanları Anayasa’nın kamu hizmetine girme hakkını düzenleyen hükmüne tabidir. Hükmün ikinci cümlesi, kişiye özel ilan tartışmasının anayasal ölçüsünü verir: Hizmete alınmada ancak görevin gerektirdiği nitelikler esas alınabilir.
“Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.”
Bu güvence, Anayasa m.10’daki kanun önünde eşitlik ilkesiyle birlikte okunur. Aynı maddenin son fıkrası, devlet organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun hareket etmek zorunda olduğunu; dördüncü fıkrası ise hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamayacağını öngörür. Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgisi kurulamayan bir şart, aynı niteliklere sahip adaylar arasında haklı bir nedene dayanmayan bir ayrım yaratır.
Öte yandan üniversiteler, Anayasa m.130 uyarınca kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahiptir; öğretim elemanlarının atanma ve yükselmeleri kanunla düzenlenir. Bilimsel özerklik, bir anabilim dalının hangi uzmanlık alanında öğretim üyesine ihtiyaç duyduğunu belirleme serbestisini kapsar; ancak bu, kanunun çizdiği usul ve amaçla sınırlı bir takdir yetkisidir. Mahkeme kadroya hangi uzmanlıkta öğretim üyesi alınacağına karar vermez; ilan şartının hizmet gereğiyle bağını ve rekabeti belirli bir adaya göre kapatıp kapatmadığını denetler.
Kadro Türlerine Göre İlan ve Atama Süreci
Akademik kadrolar iki ayrı rejime tabidir. Öğretim üyesi kadroları (doktor öğretim üyesi, doçent, profesör) 2547 sayılı Kanun ile Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği’ne; öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi kadroları ise Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’e (bundan sonra “Merkezi Sınav Yönetmeliği”) göre ilan edilir ve doldurulur.
Doktor öğretim üyesi
Doktor öğretim üyesi kadroları rektörlükçe ilan edilir; adaylar hakkında üç profesör veya doçentten yazılı mütalaa alınır, yönetim kurulunun görüşüyle dekan veya müdür önerisini rektöre sunar ve atama en çok dört yıl için yapılır. Maddenin (c) bendi, ek koşulun ancak Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) onayıyla, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacıyla ve objektif, denetlenebilir nitelikte belirlenebileceğini öngörür.
“a) Yükseköğretim kurumlarında açık bulunan doktor öğretim üyesi kadroları rektörlükçe ilan edilir. İlan edilen bu kadrolara fakültelerde dekan; diğer birimlerde müdürler, biri o birimin yöneticisi biri de o yükseköğretim kurumunun dışından olmak üzere üç profesör veya doçent tespit ederek bunlardan adayların her biri hakkında yazılı mütalaa isterler. … c) Yükseköğretim kurumları, doktor öğretim üyesi kadrosuna atama için Yükseköğretim Kurulunun onayını almak suretiyle, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik olarak, bilim disiplinleri arasındaki farklılıkları da göz önünde bulundurarak, objektif ve denetlenebilir nitelikte ek koşullar belirleyebilirler.”
Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği, doktor öğretim üyesi, doçent ve profesör kadroları için aynı ilan kuralını öngörür: Resmî Gazete’de ve üniversitenin internet ana sayfasında yayım ile en az on beş günlük başvuru süresi. Yönetmelik ayrıca jürinin son başvuru tarihinden itibaren on beş gün içinde belirlenmesini ve birden fazla aday varsa yönetim kurulunun tercihini gerekçeli olarak belirtmesini ister.
“(1) Bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsündeki açık bulunan doktor öğretim üyesi kadroları, Resmî Gazete’de ve üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünün internet ana sayfasında rektörlük tarafından ilan edilerek duyurulur. Bu ilanda adaylara on beş günden az olmamak üzere başvuru süresi tanınır ve son başvuru tarihi belirtilir.”
Doçent ve profesör
Doçent kadrosuna atanabilmek için önce Üniversitelerarası Kurulca verilen doçentlik unvanı gerekir; yükseköğretim kurumları, YÖK onayıyla ve yine münhasıran bilimsel kaliteyi artırma amacıyla ek koşullar belirleyebilir (2547 sayılı Kanun m.24, (d) bendi). İlan edilen doçent kadrosuna başvuranlar için rektör, en az biri üniversite dışından üç profesör belirler; bu profesörlerin raporları gözetilerek yönetim kurulunun kararı üzerine rektör atamayı yapar. Profesörlükte jüri beş profesörden oluşur ve en az üçü başka üniversitelerden seçilir.
“Üniversiteler, profesörlüğe yükseltilerek atama için aranan bu asgari koşulların yanında, Yükseköğretim Kurulunun onayını almak suretiyle, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik olarak, bilim disiplinleri arasındaki farklılıkları da göz önünde bulundurarak, objektif ve denetlenebilir nitelikte ek koşullar belirleyebilirler. b) Profesörlüğe yükseltilerek atama yapılabilmesi için: 1) Üniversitelerde veya yüksek teknoloji enstitülerinde atama yapılacak olan profesörlük kadroları, rektörlük tarafından ilan edilir.”
Öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi
Öğretim görevlisi kadrosuna başvuracak adaylarda, meslek yüksekokullarının YÖK tarafından belirlenen uzmanlık alanları dışında, en az tezli yüksek lisans derecesi aranır (2547 sayılı Kanun m.31). Araştırma görevlisi kadrosuna başvurabilmek için ise sınavın yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak gerekir (2547 sayılı Kanun m.33, (a) bendi). Bu kadrolarda süreç, ALES ve yabancı dil puanlarına dayalı ön değerlendirme, jürinin yaptığı giriş sınavı ve nihai değerlendirmeden oluşur; sonuçlar ilanda gösterilen internet adresinde duyurulur.
Kişiye özel ilan bakımından en açık düzenleme Merkezi Sınav Yönetmeliği’ndedir. Yönetmelik, ilanlarda mezuniyet alanları ile ilan edilen alana ait bilimsel, nesnel ve denetlenebilir koşullar dışında belirli bir adayı tanımlayan özel şart konulmasını yasaklar ve tecrübe şartının bile hangi öğrenim düzeyinden sonrasına ait olduğunun, bir adayı tanımlamayacak biçimde yazılmasını ister.
“(5) Yükseköğretim kurumları, bu Yönetmeliğe tabi öğretim elemanı kadro ilanlarında lisans veya lisansüstü mezuniyet alanları ile ilan edilen alana ait bilimsel, nesnel ve denetlenebilir koşullar dışında belirli bir adayı tanımlayan özel şartlar koyamazlar. (6) İlanlarda, alanında tecrübe sahibi olmak şartının, hangi öğrenim düzeyinden sonrasına ait olduğu, belirli bir adayı tanımlamayacak şekilde belirtilir.”
Aynı Yönetmelik, ilan metninde aranan şartlarla birlikte ön değerlendirme, giriş sınavı ve sonuç tarihlerini içeren sınav takviminin gösterilmesini ve son başvuru tarihinin ilan tarihinden itibaren on beş günden kısa belirlenmemesini öngörür. Takvim, sonuçların hangi tarihte ve hangi internet adresinde duyurulacağını belirlediği için dava açma süresinin başlangıcı bakımından da önem taşır.
Kurumsal atama kriterleri, ek koşullar ve YÖK denetimi
Üniversitelerin senatolarınca kabul edilen “atama ve yükseltme kriterleri”, Kanun’daki ek koşul yetkisine dayanır ve YÖK onayına tabidir. Öğretim üyesi kadroları bakımından Yönetmelik, 2021’de eklenen bir hükümle tez adının ilana yazılmasını ve yalnızca belirli bir adayı tanımlayan özel şartları açıkça yasaklamıştır. YÖK denetimi de pratikte önemlidir; incelenen bir kararda Yükseköğretim Denetleme Kurulunun inceleme raporu mahkemenin değerlendirmesinde dikkate alınmıştır.
“İlana başvuru koşulu olarak adayların lisansüstü tez veya uzmanlık tezi adlarının bir kısmı veya tamamı yazılamayacağı gibi ilanda sadece belirli bir adayı tanımlayan özel şartlara da yer verilemez.”
Güncel Mevzuat Değişiklikleri (2020–2026)
Bu yazı 25 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki metinlere göre hazırlanmıştır. Uyuşmazlığa, kural olarak işlemin tesis edildiği tarihteki metin uygulanacağından eski bir ilana karşı açılacak davada o tarihteki metnin ayrıca kontrol edilmesi gerekir. Konuyla doğrudan ilgili başlıca değişiklikler şunlardır:
- 7243 sayılı Kanun (15.04.2020): Öğretim görevlisi kadrosu için en az tezli yüksek lisans şartı ve araştırma görevlisi kadrosu için otuz beş yaş sınırı Kanun metnine eklendi; doçentlik jüri raporlarının elektronik ortamda ilgililerin erişimine açılması kuralı getirildi.
- Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği değişikliği (09.03.2021): İlana tez adının yazılması ve yalnızca belirli bir adayı tanımlayan özel şart konulması yasaklandı.
- 06.03.2026 tarihli yönetmelik değişiklikleri: Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği’nin doktor öğretim üyeliği, doçentlik ve profesörlük bölümlerinde yer alan ve sözleşmeyle çalıştırılacak yabancı uyruklu öğretim elemanları için “ilan şartı dışındaki” usullerin uygulanacağını öngören fıkralar yürürlükten kaldırıldı. Aynı gün Merkezi Sınav Yönetmeliği’ne öncelikli alanlarda doktora öğrencisi seçimi ve bu kapsamda araştırma görevlisi kadrolarına atamaya ilişkin yeni bir fıkra eklendi.
- 7589 sayılı Kanun (kabul 16.07.2026, Resmî Gazete 31.07.2026): İdari Yargılama Usulü Kanunu’ndaki istinaf ve temyiz düzeni değiştirildi. Bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırarak yeniden verdiği kararlara karşı temyiz yolu açıldı (2577 sayılı Kanun m.46/2); bölge idare mahkemesinin dosyayı ilk derece mahkemesine geri gönderebileceği hâller sınırlandı (2577 sayılı Kanun m.45/5). Tek hâkimle görülecek davaları düzenleyen 2576 sayılı Kanun m.7 de değiştirildi; bu değişiklik Kanun’un yürürlüğünden sonra açılan davalara uygulanır.
Özel Şart Ne Zaman Hukuka Aykırıdır?
İncelenen Danıştay 8. Dairesi kararlarından, ilan şartının hukuka uygunluğunun tek bir ölçüte indirgenemediği, birkaç sorunun birlikte cevaplandığı görülmektedir. Aşağıdaki ölçütler bu kararlardan çıkarılmıştır; her biri somut dosyada bilirkişi raporu ve idarenin sunduğu gerekçeyle birlikte değerlendirilir.
1. Şart bir adayı tarif ediyor mu?
En belirgin hukuka aykırılık, şartın fiilen tek bir adayın özgeçmişine denk düşmesidir. Yeniçağ Tarihi alanındaki bir doktor öğretim üyesi ilanında, ilana başvuran diğer adayın aynı anabilim dalında araştırma görevlisi olduğu ve doktora tez konusunun ilan şartıyla örtüştüğü tespit edilmiş; şartın belirli bir adayı tanımladığı sonucuna varılarak başvurunun reddi ve atama işlemi iptal edilmiştir. Bu belirleme istinaf ve temyiz aşamalarından geçerek kesinleşmiştir (aşağıda ilk karar). Değerlendirmede yalnız şartın metni değil, kimlerin bu şartı fiilen karşılayabildiği de önemlidir. Bir doçent kadrosu ilanına ilişkin başka bir dosyada, ilk derece mahkemesinin dayandığı bilirkişi raporundaki “şartı başka öğretim elemanları da karşılıyor” tespitinin istinaf aşamasındaki incelemede doğrulanmadığı görülmüş ve ilan ile atama iptal edilmiştir (aşağıda ikinci karar).
2. Şartın hizmet ihtiyacıyla bağı somut olarak gösterilmiş mi?
İlan şartı, kadronun bulunduğu birimin eğitim, araştırma ve uygulama ihtiyacına dayanmalıdır. Bir tıp fakültesi ilanında birbirinden bağımsız üç dar çalışma konusunun aranması üzerine yapılan incelemede; şartların atanan adayın makaleye dönüştürülmemiş uzmanlık tezi ile çok yazarlı iki çalışmasından türetildiği ve şartların hizmet ve ihtiyaç gerekleri doğrultusunda getirildiğine dair idarece somut bilgi ve belge sunulamadığı belirlenmiş, ilan ve atama iptal edilmiştir. Bu karar istinaf ve temyiz aşamalarından geçerek onanmıştır (Danıştay 8. Daire, 2023/2255 E., 2024/5140 K., 09.10.2024). Uygulamada belirleyici olan, idarenin ilan öncesinde ihtiyacı belgeleyip belgelemediğidir: bölüm talebi, norm kadro planlaması, anabilim dalının ders ve uygulama yükü gibi kayıtlar bu noktada delil değeri taşır.
3. YÖK onayı gereken ek koşul mu, kadroya özgü şart mı?
Kanun, ek koşulları YÖK onayına bağlar. Yargı kararları ise üniversitenin senatosunca kabul edilen genel ve objektif ek kriterler ile tek bir ilana konulan kadroya özgü şartı ayırmaktadır. İkincisi YÖK onayına tabi değildir; ancak bu, denetimden muaf olduğu anlamına gelmez. Takdir yetkisinin kişiye özel koşul belirleyerek değil, ihtiyaç ve hizmet gereği gözetilerek kullanılması gerekir. Dolayısıyla “YÖK onayı alınmadı” itirazı ancak genel nitelikli bir ek kriter bakımından sonuç verir; kadroya özgü bir şarta karşı asıl tartışma, şartın kişiyi tarif edip etmediği ve ihtiyaçla bağıdır.
4. Tecrübe, yabancı dil ve öğretim dili şartları
Her daraltıcı şart hukuka aykırı değildir. Danıştay, öğretim görevlisi ilanında aranan “yükseköğretim kurumlarında alanında en az iki dönem teorik ders vermiş olmak” şartını; öğretim görevlilerinin ders vermekle yükümlü olması, asgari tecrübeyi belgeleyen herkesin başvurabilmesi ve iki kadroya on iki adayın başvurmuş olması karşısında hukuka uygun bulmuştur. Bu kararda YÖK’ün “şart kişiyi tanımlamasa bile aday sayısını azaltıcı nitelikte” yönündeki görüşüne, rekabetin fiilen engellenmediği gerekçesiyle itibar edilmemiştir. Benzer biçimde bir doktor öğretim üyesi ilanındaki “öğretim dili İngilizce olan” kurumlarda ders verme deneyimi şartı, ilk derece mahkemesince kadroya özgü, kalite artırıcı ve belirli bir kişiyi işaret etmeyen bir şart olarak değerlendirilmiş; istinaf başvurusu reddedilmiş ve karar Danıştay’ca onanmıştır. Ortak nokta şudur: Şart, nesnel ve belgelendirilebilir bir yeterliliği tarif ediyorsa ve bu yeterliliği taşıyan geniş bir aday kitlesine açıksa, kişiye özel sayılmaz.
5. İlanın yayımı, süresi ve sonraki aşamalar
Hukuka aykırılık yalnız şartın içeriğinde değil, usulde de ortaya çıkabilir: Resmî Gazete’de veya internet sayfasında yayım yapılmaması, on beş günlük asgari başvuru süresine uyulmaması, sınav takviminin ilanda gösterilmemesi, jürinin mevzuata aykırı oluşturulması ya da yönetim kurulunun birden fazla aday arasında gerekçesiz tercih yapması bunlardandır. Mahkemeler, şartın kişiye özel olup olmadığı sorusunu çoğu zaman teknik bir mesele sayarak bilirkişi incelemesine başvurmaktadır; bilirkişi raporları arasında çelişki varsa bunun giderilmesi gerekir. Bir dosyada bölge idare mahkemesi, ek rapor yetersiz kaldığı için beş üniversiteden görüş istemiş ve ardından yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırmıştır.
Dava Açma Ehliyeti ve Menfaat İlişkisi
İptal davası, idari işlem nedeniyle menfaati ihlal edilenler tarafından açılabilir (2577 sayılı Kanun m.2/1-a). Danıştay bu menfaati kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlar ve varlığını davanın niteliğine göre belirler. Kadro ilanı uyuşmazlıklarında bu ölçüt şu sonuçları doğurur:
- İlana başvuran ve elenen ya da atanmayan aday: Ehliyeti kural olarak tartışma konusu olmaz; başvurusunun reddini, ilan şartını ve başka adayın atanmasını birlikte dava konusu edebilir.
- Şart nedeniyle başvuramayan aday: İncelenen kararlarda, ilandaki şartı karşılamadığı için başvuru yapamayan kişinin ilan, sınav ve atama işlemlerine karşı açtığı davada işin esası incelenmiştir. Bu durumda davacının şart dışında kalan nitelikleri taşıdığını ve şart nedeniyle rekabetin dışında kaldığını ortaya koyması önem taşır.
- İlgili birimdeki öğretim üyeleri ve bölüm başkanı: Danıştay 8. Dairesi 2026 tarihli bir kararında, ilanın iptalini isteyen davacılardan anabilim dalı öğretim üyelerinin dava konusu ilanla güncel, kişisel ve meşru bir menfaat ilişkisinin bulunmadığını belirterek davanın bu kısmını ehliyet yönünden reddetmiş; bölüm başkanı yönünden ise esasa ilişkin incelemeyi içeren kararı onamıştır. Karşı oy, bölüm başkanı dahil tüm davacılar yönünden ehliyet reddi gerektiğini savunmuştur (Danıştay 8. Daire, 2024/5928 E., 2026/896 K., 18.02.2026). Buna karşılık bir tıp fakültesinde ana bilim dalı başkanı olan davacının doçent kadrosu ilanına ve atamaya karşı açtığı davada işin esası incelenmiş ve işlemler iptal edilmiştir (Danıştay 8. Daire, 2021/3774 E., 2023/7368 K., 19.12.2023). Bu konuda kesin bir çizgi bulunmadığından, aday olmayan öğretim üyeleri bakımından menfaat ilişkisinin somut olarak (görev, yönetim sorumluluğu, ders yükü üzerindeki etki gibi) açıklanması gerekir.
- Sendika ve meslek kuruluşları: İncelenen kararlarda bu kuruluşlarca açılmış bir kadro ilanı davası yer almamaktadır; ehliyetleri genel menfaat ölçütüne, tüzüklerindeki amaca ve işlemle kurulan bağa göre değerlendirilir.
Dava Açma Süresi, Görevli ve Yetkili Mahkeme
Süre
Özel bir süre öngörülmediğinden dava açma süresi, idare mahkemelerinde altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
“1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. 2. Bu süreler; a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, … Tarihi izleyen günden başlar.”
Akademik kadro süreçlerinde sonuçlar çoğu zaman kişiye tebliğ edilmez, üniversitenin internet sayfasında ilan edilir. Danıştay, atama sonuçlarının internet sitesinde ilan edildiği tarihte davacının sonuçtan en geç haberdar olmuş sayılacağını, altmış günlük sürenin bu tarihten itibaren doğrudan veya üst makama başvuru yoluyla işletileceğini kabul eden ve süresinden sonra açılan davayı reddeden kararı onamıştır (Danıştay 8. Daire, 2024/5171 E., 2024/5830 K., 12.11.2024). Davacının, sonuçların duyurulacağı tarihin belirsizleştiği ve işlemin kendisine tebliği gerektiği yönündeki itirazları sonuca etki etmemiştir.
Süreyi durdurmanın yolu, dava açma süresi içinde işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi için üst makama, yoksa işlemi yapan makama başvurmaktır; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işlemeye devam eder (2577 sayılı Kanun m.11). İlanın kendisine karşı dava açılacaksa en ihtiyatlı yol, ilanın yayımından itibaren altmış gün içinde hareket etmektir; ilanı atama işlemiyle birlikte dava etmek isteyen aday ise atama sonucunun duyurulduğu ya da öğrenildiği tarihi esas almalı ve iki işlemi aynı dilekçede birlikte hedef almalıdır. İncelenen kararlarda ilan, başvurunun reddi, sınav ve atama işlemlerinin tek davada birlikte dava edildiği görülmektedir.
Görevli ve yetkili mahkeme
İptal davalarına idare mahkemeleri bakar (2576 sayılı Kanun m.5). Yetkili mahkeme, genel kural olarak dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (2577 sayılı Kanun m.32). Kamu görevlilerinin atanması ve nakilleriyle ilgili davalarda ise yeni veya eski görev yeri idare mahkemesi yetkilidir (2577 sayılı Kanun m.33/1). Her iki kural da çoğu durumda ilanı yapan üniversitenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesine işaret eder. İdari yargıda yetki kamu düzenindendir; yetkisiz mahkemeye açılan dava yetki yönünden reddedilerek dosya yetkili mahkemeye gönderilir (2577 sayılı Kanun m.15/1-a), ancak bu durum zaman kaybına yol açar.
Yürütmenin Durdurulması
Dava açılması, ilanın veya atamanın yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Kanun, kamu görevlilerine ilişkin atama işlemlerini uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden saymadığından, bu işlemlerde yürütmenin durdurulması kararı ancak idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilebilir.
“2. Danıştay veya idari mahkemeler, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilirler. … Ancak, kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz.”
Kişiye özel ilan davalarında “açık hukuka aykırılık” çoğu zaman bilirkişi incelemesi yapılmadan ortaya konulamaz. Bu nedenle yürütmenin durdurulması talebi, ilan şartı ile atanan adayın tez ve yayınları arasındaki örtüşmeyi gösteren belgelerle somutlaştırılmalıdır. Yürütmenin durdurulması isteminin reddine karşı yedi gün içinde bir kez itiraz yolu açıktır.
İstinaf, Temyiz ve 2026 Değişikliği
İdare mahkemesi kararlarına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulur. Danıştay’a temyiz ise yalnız Kanun’da sayılan dava türlerinde mümkündür. Danıştay 8. Dairesi, doktor öğretim üyesi kadrosuna başvurunun reddi ve başka bir adayın atanmasına karşı açılan bir davada, dava konusu işlemin kamu görevinden çıkarılma sonucunu doğurabileceğini belirterek davanın temyize tabi olduğunu kabul etmiş; bölge idare mahkemesinin, kararının kesin olduğu gerekçesiyle verdiği temyiz isteminin reddi kararını bozmuştur (Danıştay 8. Daire, 2024/2503 E., 2024/2798 K., 14.05.2024). Kararın verildiği tarihte (c) bendi olarak anılan bu hüküm, bugün maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde yer almaktadır.
“1. Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin aşağıda sayılan davalar hakkında verdikleri kararlar, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir: … d) Belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan iptal davaları. … 2. Birinci fıkra kapsamında olmayan davalarda bölge idare mahkemesinin istinaf kanun yolu incelemesinde ilk derece mahkemesi kararını kaldırması üzerine yeniden verdiği kararlar, tebliğinden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir. Ancak, aşağıda sayılan dava ve işler bakımından kaldırma kararı üzerine yeniden bir karar verilmiş olsa dahi temyiz yoluna başvurulamaz: a) İdare ve vergi mahkemelerinde tek hâkimle görülen davalar.”
İkinci fıkra 7589 sayılı Kanun’la eklenmiştir. Kanun’un geçiş hükmüne göre temyiz maddesindeki değişiklikler, yürürlük tarihinden (31.07.2026) sonra bölge idare mahkemelerince verilen kararlar hakkında uygulanır; daha önce verilmiş kararlara eski hükümler uygulanmaya devam eder. Böylece ilk derece mahkemesinin ilanı hukuka uygun bulduğu, bölge idare mahkemesinin ise kararı kaldırıp işlemi iptal ettiği (ya da tersi) dosyalarda, birinci fıkradaki bentlere girip girmediği tartışmasından bağımsız olarak temyiz imkânı doğmuştur. Aynı Kanun’un dosyanın ilk derece mahkemesine geri gönderilmesini sınırlayan düzenlemesinde, bilirkişi incelemesi yaptırılması gerekirken yaptırılmadan karar verilmesi de sayılmış; ancak bölge idare mahkemesinin bu eksikliği kendisinin gidermesine imkân tanınmıştır.
Danıştay Kararları
Aşağıdaki kararların tamamı Danıştay 8. Dairesine aittir ve tam metinleri resmî karar veri tabanından okunmuştur. Onama kararlarında aktarılan ilke, ilk derece veya bölge idare mahkemesinin Danıştay tarafından onanan belirlemesidir; bu durum her kararın çerçeve notunda belirtilmiştir.
Tez konusuyla örtüşen ilan şartı belirli bir adayı tanımlar; iptal kararı davacıyı kendiliğinden atamaz
“davacı dışında ilana başvuran tek aday olan Dr. ...’in Giresun Üniversitesi’nin doktor öğretim üyesi alımı yapılan Anabilim Dalı’nda araştırma görevlisi kadrosunda görev yapan personeli olduğu ve bu kişinin doktor öğretim üyesi tez konusunun ilan şartında yer verilen; … şartının belirli bir adayı tanımlayan nitelikte olduğu, … hukuka aykırılığı saptanan idari işlemlerin iptal edilmesinin sonucunun doğrudan davacının atanmasını doğurmayacağı, davalı idarece objektif nitelikte ilana yeniden çıkılabileceği”
Kadroya özgü şart YÖK onayına tabi değildir, ama kişiyi tarif etmemelidir
“üniversiteler tarafından ilan edilen bir kadro için, ihtiyaç ve hizmet gerekleri göz önünde bulundurularak getirilen özel ve ilan edilen kadroya özgü, spesifik koşulların, Yükseköğretim Kurulu’nun onayına tabi olmadığı; idarelerin akademik herhangi bir kadroya atama hususunda sahip oldukları takdir yetkilerini, kişiye özel nitelikte ek koşullar belirleyerek değil, ihtiyaç ve hizmet gereklerini gözeterek kullanması gerektiği … dava konusu ek koşulun ana bilim dalının ihtiyacını karşılamaya hizmet etmeyen, subjektif bir koşul olduğu, objektif olmadığı ve kişiyi (müdahili) tarif eder bir niteliğinin bulunduğu kanaatine varıldığından”
Nesnel ve herkesin belgeleyebileceği tecrübe şartı kişiye özel değildir
“davalı idarece, kadronun ilan edildiği İnşaat Bölümü alanında en az iki dönem teorik ders verme tecrübesinin aranmasının hizmet gereği olduğu, akademik ve bilimsel kaliteyi artırma, öğrencilere sunulan eğitim hizmetinin niteliğini geliştirme amacı taşıdığı, şartın, kişiyi tarif eder niteliği haiz olmadığı anlaşılmıştır. Zira; ilan edilen kadroya ilişkin alanda aranan asgari tecrübe şartını sağlayan ve bunu belgeleyen her adayın başvuru yapabileceği, diğer koşulların da sağlanması halinde değerlendirmeye alınabileceği açıktır.”
Aday olmayan öğretim üyelerinin ilanın iptalini istemekte menfaati yoktur
“idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin, ancak bu idari işlemlerle kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisi olanlar tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunlu olup; sözü edilen kişisel, meşru ve güncel bir menfaat alakasının varlığı taraf ilişkisinin kurulmasında yeterli sayılmakta ve bu husus davanın niteliğine ve özelliğine göre belirlenmektedir.”
Özel şartı taşıyan adayın atanmaması akademik hizmet gereklerine aykırıdır
“rektörlük tarafından kadro ilan edilmesi sonrası, usulüne uygun olarak oluşturulacak üç kişilik jüriden adayların her bir hakkında yazılı mütalaa alınmalıdır. … ilanda belirtilen özel şartın yanında diğer şartları taşıdığı anlaşılan davacının, kadroya atanmamasına ilişkin işlemin, 2547 sayılı Kanun’un 23. maddesi ve Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği’ne aykırı olduğu, akademik hizmet gereklerine uyarlık taşımadığı anlaşıldığından”
İptal Kararının Sonuçları ve Tazminat
İptal kararı, ilanı ve ona dayanan atamayı geçmişe etkili olarak ortadan kaldırır. İdare, kararın gereklerine göre gecikmeksizin ve her hâlde kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde işlem tesis etmekle yükümlüdür (2577 sayılı Kanun m.28/1). Ancak idari yargı yerleri yerindelik denetimi yapamaz ve idari işlem niteliğinde ya da idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremez (2577 sayılı Kanun m.2/2). Bu nedenle sonuç, iptalin dayanağına göre değişir:
- İlan şartının kişiye özel bulunması: İptal, davacının kendiliğinden atanması sonucunu doğurmaz; idare objektif nitelikte yeni bir ilana çıkabilir. Yukarıdaki ilk kararda davacı bu gerekçeye itiraz etmiş, ancak karar bu yönüyle de onanmıştır.
- Özel şartı taşımayan adayın atanması: Atama iptal edilir; şartı taşıyan diğer adaylar bakımından sürecin mevzuata uygun biçimde (jüri raporları, yönetim kurulu görüşü ve rektörün kararı) tamamlanması gerekir. Danıştay, şartları taşıyan davacının atanmamasını da hukuka aykırı bularak bölge idare mahkemesinin “bu aşamada karar verilmesine yer olmadığı” yönündeki kararını bozmuştur (yukarıdaki son karar).
- Atanan kişinin durumu: İptal kararı, atanan öğretim elemanının kadrosuyla ilişkisini doğrudan etkiler; incelenen dosyalarda atanan kişiler davaya davalı idare yanında müdahil olarak katılmıştır.
İdare iptal kararına göre işlem tesis etmezse maddi ve manevi tazminat davası açılabilir (2577 sayılı Kanun m.28/3). Hukuka aykırı işlem nedeniyle uğranılan zararlar için iptal ve tam yargı davası birlikte açılabileceği gibi, önce iptal davası açılıp kararın tebliğinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası da açılabilir (2577 sayılı Kanun m.12). Zararın kapsamı ve illiyet bağı her dosyada ayrıca ispat edilmelidir. Olağan kanun yollarının tüketilmesinden sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu da açıktır; başvuru, yolların tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır (6216 sayılı Kanun m.47/5). Başvurunun hangi hak bakımından incelenebileceği, Anayasa ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ortak koruma alanına göre ayrıca değerlendirilir.
Uygulamada Dikkat Edilecekler
İlanı yayımlandığı gün arşivleyin. Resmî Gazete’deki ilanın tam metni ile üniversitenin internet sayfasındaki duyuru, sınav takvimi ve sonradan yapılan düzeltme ilanları tarih bilgisiyle saklanmalıdır. İnternet sayfaları değişebilir; sonuç duyurusunun yayımlandığı tarih, dava açma süresinin başlangıcı bakımından belirleyici olabilir.
Mümkünse başvurun ve ret işlemini belgeleyin. Başvuru, ehliyet tartışmasını büyük ölçüde ortadan kaldırır ve başvurunun reddine ilişkin işlem doğrudan dava konusu edilebilir. Şart nedeniyle başvuramıyorsanız, şart dışındaki bütün nitelikleri taşıdığınızı gösteren belgeleri (diploma, yayın listesi, ALES ve yabancı dil belgeleri, ders verme kayıtları) şimdiden derleyin.
Şart ile atanan adayın özgeçmişini karşılaştırın. Kişiye özel iddiasının ispatında en güçlü delil, ilan şartı ile atanan adayın tez başlığı, yayınları, projeleri ve kurumdaki görevi arasındaki örtüşmedir. Bu bilgiler YÖK Tez Merkezi, akademik veri tabanları ve kurumların açık kaynaklarından tarih belirtilerek derlenmeli; şartı karşılayabilecek başka akademisyen bulunup bulunmadığı da araştırılmalıdır. Bilirkişi raporu bu noktayı yanlış tespit ederse itiraz somut isim ve çalışmalarla yapılmalıdır.
İdarenin ihtiyaç gerekçesini isteyin. Bölüm ve fakülte yönetim kurulu kararları, norm kadro talebi, ders programı ve senato kriterleri, mahkemeden ara kararıyla istenebilir. Danıştay kararlarında, ihtiyacın somut belgeyle ortaya konulamaması iptalin gerekçelerinden biri olmuştur. Bilgi edinme başvurusu ve CİMER kayıtları da süreçle ilgili olguları tarihlendirmeye yarar; ancak bu başvuruların süreyi durduran üst makam başvurusu sayılıp sayılmayacağı her zaman açık olmadığından süre hesabı bunlara dayandırılmamalıdır.
Dili ve iddiaları ölçülü kurun. Dava dilekçesinde kişi ve kurumlar hakkında ithama dayalı anlatım yerine, şartın hangi hizmet ihtiyacına dayanmadığı ve kimin tarafından karşılanabildiği nesnel verilerle gösterilmelidir; mahkemenin denetimi kişilerin niyetine değil, işlemin sebep ve maksat unsurlarına yöneliktir.
Sıkça Sorulan Sorular
Üniversite ilana özel şart koyabilir mi?
Evet. Kanun, YÖK onayıyla ve bilimsel kaliteyi artırma amacıyla objektif ve denetlenebilir ek koşullara izin verir; yargı kararları ilana özgü şartları da hizmet gereğine dayanmak koşuluyla kabul eder. Yasak olan, tez adının ilana yazılması ve yalnızca belirli bir adayı tanımlayan şart konulmasıdır.
İlana başvurmadıysam dava açabilir miyim?
İncelenen kararlarda, ilandaki şartı karşılayamadığı için başvuramayan kişinin açtığı davada işin esası incelenmiştir. Bu durumda şart dışındaki bütün nitelikleri taşıdığınızı ve şart nedeniyle rekabetin dışında kaldığınızı belgelemeniz gerekir. Aday olmayan öğretim üyelerinin davası ise menfaat ilişkisi bulunmadığı gerekçesiyle reddedilebilmektedir.
Kişiye özel kadro ilanına karşı dava açma süresi ne zaman başlar?
Süre altmış gündür. Atama sonuçları üniversitenin internet sitesinde ilan edildiğinde, Danıştay bu tarihi öğrenme tarihi kabul eden kararı onamıştır. İlanın kendisine karşı açılacak davada en ihtiyatlı yol, ilanın yayımından itibaren altmış gün içinde dava açmaktır.
İptal kararı alırsam kadroya atanır mıyım?
Kural olarak hayır. Mahkeme idare yerine atama yapamaz; ilan şartı kişiye özel bulunduğunda idare objektif nitelikte yeni bir ilana çıkabilir. Şartları taşıyan bir adayın atanmaması hukuka aykırı bulunursa idarenin karara uygun işlem tesis etmesi gerekir.
Dava sürerken atama durdurulabilir mi?
İşlemin açıkça hukuka aykırı olduğu ve telafisi güç zarar doğuracağı gösterilirse yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir. Atama işlemlerinde bu karar, idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilir.
Bölge idare mahkemesi kararına karşı temyiz mümkün mü?
Kanunda sayılan dava türlerinde mümkündür; Danıştay, başka bir adayın atanmasına karşı açılan davayı kamu görevinden çıkarılma sonucunu doğurabileceği için temyize açık saymıştır. Ayrıca 31.07.2026’dan sonra verilen ve ilk derece kararını kaldırarak yeniden hüküm kuran bölge idare mahkemesi kararlarına karşı da temyiz yolu açılmıştır.
Akademik kadro ilanları ve atamalarına ilişkin uyuşmazlıklar, büromuzun yükseköğretim hukuku ve idare hukuku çalışma alanları kapsamındadır.
İlgili Makaleler
- Akademisyenlerin Disiplin Cezaları ve İptal Davası
- İdari Yargıda İptal Davası
- Disiplin Cezalarının Yargısal Denetimi
- Danıştay: Öğretim Görevlisinin Görev Süresinin Uzatılmaması, Üç Olgu Birlikte Değerlendirilince Hukuka Uygun
- Danıştay: Başarısız YLSY Bursiyerinin Mahkeme Kararıyla da Atanamayacağını Diyen YÖK Paragrafı Hukuka Aykırı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Yükseköğretim hukuku Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Yükseköğretim Hukuku alanındaki diğer makaleler
- YÖK ve Üniversite İşlemlerine Karşı Hangi İdare Mahkemesinde Dava Açılır? İdari Yargıda Yetki Kuralları
- Araştırma Görevlisi Olma Şartları: Başvuru, Atama, 50/d ve 33/a Kadroları, Görev Süresi
- Danıştay: Adayla Birden Çok Ortak Yayını Olan Jüri Üyesinin Raporuna Dayanan Doçent Ataması Hukuka Aykırı
- Danıştay: Anayasa Mahkemesinin m.54 İptali Öğrenci Disiplin Cezasını Kendiliğinden Kaldırmaz; Yeni Kanun Esas
Anahtar kavramlar: kişiye özel kadro ilanı · adrese teslim ilan · akademik kadro ilanı iptali · doktor öğretim üyesi ilanı · doçent kadrosu · profesör kadrosu · öğretim görevlisi ilanı · araştırma görevlisi ilanı · belirli bir adayı tanımlayan özel şart · Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği · Merkezi Sınav Yönetmeliği · 2547 sayılı Kanun m.23 · 2547 sayılı Kanun m.26 · Anayasa m.70 · İYUK m.7 · İYUK m.27
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Üniversitelerde Kişiye Özel (Adrese Teslim) Kadro İlanının İptali Davası”, ÇAPAR Hukuk, 2026-10-25, https://capar.av.tr/makale/universitelerde-kisiye-ozel-kadro-ilaninin-iptali

























